Denemarken verwacht sabotage, geen invasie

De Deense militaire inlichtingendienst verwacht dat Rusland de komende maanden vaker aanvallen uitvoert die onder de drempel van open oorlog blijven, zoals sabotage en cyberaanvallen tegen de NAVO en het Westen. Dat maakte de dienst op 24 september bekend (FE). De kans op een beperkte Russische militaire aanval op een NAVO-land noemt zij klein, maar toenemend; een grootschalige invasie acht zij nog altijd onwaarschijnlijk. Voor Europa ligt het gevaar de komende maanden vooral in vaker voorkomende, moeilijk toe te schrijven aanvallen op voorzieningen waarvan samenlevingen afhankelijk zijn, niet in tanks aan de grens.

Wat Denemarken op korte termijn verwacht

De dienst, in het Deens afgekort tot FE, noemt dit hybride oorlogsvoering. Het gaat om druk via sabotage, cyberaanvallen, spionage en ingehuurde tussenpersonen, in plaats van openlijk militair geweld. In Deense berichtgeving over de beoordeling worden vaker voorkomende operaties genoemd, waaronder ontwrichtende cyberaanvallen op essentiële diensten (Politiken). Dit zijn scenario’s uit FE’s verwachting, geen aanvallen die al hebben plaatsgevonden.

De Deense binnenlandse veiligheidsdienst PET heeft op Deense bodem al voorbereidingen waargenomen. Op 5 september meldde de dienst dat Rusland sabotage voorbereidde tegen Deense defensiebedrijven en verbindingen die Oekraïne ondersteunen (PET).

PET meldde overigens ook dat de dienst geen informatie had over een specifiek doelwit of tijdstip. De waarschuwing zegt concreet iets over de intentie, maar laat de volgende stap open.

Een beperkte aanval is een andere gok

Een beperkte aanval zou neerkomen op plaatselijk geweld, niet op een poging grondgebied te veroveren. In berichtgeving over de toelichting van FE wordt één mogelijke vorm genoemd: een geïsoleerde aanval met langeafstandswapens op infrastructuur die Oekraïne helpt (Reuters). Zo’n aanval zou naast fysieke schade ook testen of NAVO-landen gezamenlijk reageren.

Volgens Franse berichtgeving over de beoordeling zou Moskou dat risico kunnen nemen als het denkt dat de NAVO niet eensgezind reageert; twijfel over Amerikaanse steun speelt mee in die afweging (Le Figaro). Dit is FE’s inschatting van de Russische afweging, geen bekendgemaakt plan. De dienst koppelt overigens geen kanspercentage aan de aanduiding ‘klein, maar toenemend’; ook laat de openbare samenvatting niet zien op welke geheime informatie de gewijzigde inschatting berust.

Een invasie staat aan het uiterste uiteinde van die schaal. FE ziet geen aanwijzingen dat Rusland er een voorbereidt en schat dat de voorbereiding minstens zes maanden zou vergen en moeilijk verborgen te houden zou zijn (RTÉ).

Ook landen die dichter bij Rusland liggen, maken hetzelfde onderscheid tussen sabotage en invasie. In februari 2026 oordeelde de Estse buitenlandse inlichtingendienst dat Rusland niet van plan was het daaropvolgende jaar een NAVO-lid aan te vallen (EFIS). De Letse president zei geen troepenopbouw te zien die op een invasie wees, maar nam sabotage en een beperkte inval door speciale eenheden wel serieus (LSM).

Waarover de NAVO moet beslissen

Het oprichtingsverdrag van de NAVO biedt twee routes. Artikel 4 geeft een bondgenoot die zich bedreigd voelt de mogelijkheid om overleg aan te vragen. Artikel 5 verplicht bondgenoten tot collectieve bijstand na een gewapende aanval. Het verdrag deelt onduidelijke gebeurtenissen niet automatisch in onder een van beide bepalingen (North Atlantic Treaty).

Een doorgesneden kabel of een droneaanval waarvoor niemand verantwoordelijkheid opeist, valt in dat tussengebied. Bondgenoten moeten eerst vaststellen wie erachter zit voordat ze een van beide routes kunnen kiezen. Op 24 september zei secretaris-generaal Mark Rutte dat NAVO-reacties op hybride acties buiten het zicht van het publiek kunnen blijven en niet dezelfde vorm hoeven aan te nemen als de oorspronkelijke daad (NATO). Europese burgers kunnen de sabotage dus wel zien, maar de reactie erop mogelijk niet.

FE heeft zijn risico-inschatting bijgesteld. Een aanvalsplan heeft de dienst niet bekendgemaakt. FE verwacht dat de hybride escalatie binnen enkele maanden toeneemt en meldt geen aanwijzingen dat Rusland een invasie voorbereidt. Houdt die inschatting stand, dan ligt de taak voor Europese regeringen op korte termijn bij de verdediging. Zij moeten de voorzieningen en aanvoerroutes naar Oekraïne beschermen die het meest blootstaan aan sabotage en bij een aanval snel vaststellen wie ervoor verantwoordelijk is.