Denemarken draait dag op biogas

Begin juli produceerde Denemarken op één dag genoeg biogas om het volledige nationale gasverbruik te dekken. Dat was voor het eerst (BT). Inmiddels voorziet biogas in ongeveer 40% van het jaarlijkse Deense gasverbruik. Het record kwam tot stand doordat twee bewegingen samenvielen: de productie van hernieuwbaar gas bleef stijgen, terwijl de vraag naar gas daalde, omdat minder Deense huishoudens en bedrijven gas gebruiken voor verwarming. Dat is een echte prestatie, maar wel een kwetsbare: zij rust op een land waar de gasvraag al klein is en verder krimpt.

Van mest naar pijpleiding

De techniek is oud. Bacteriën breken organisch afval af, zoals mest, voedselresten en rioolslib, zonder zuurstof. Daarbij ontstaat ruw biogas. Worden koolstofdioxide en verontreinigingen eruit gehaald, dan blijft biomethaan over: gas dat zuiver genoeg is om door bestaande pijpleidingen te stromen (IEA). De Deense netbeheerder Energinet gebruikt certificaten om bij te houden hoeveel hernieuwbaar gas het systeem ingaat. Fysiek mengt het gas zich gewoon in het netwerk; de certificaten houden de boekhouding bij (Energinet).

Dat is ook buiten Denemarken relevant. Nadat Rusland in 2022 de gastoevoer terugschroefde, stelde de EU in het REPowerEU-plan een doel van 35 miljard kubieke meter biomethaan in 2030 (REPowerEU). De redenering is eenvoudig: gas uit lokaal afval kan niet door een buitenlandse leverancier worden dichtgedraaid. Anders dan wind- of zonnestroom kan biomethaan bovendien worden opgeslagen in bestaande infrastructuur. Het blijft ook bruikbaar in sectoren waar elektrificatie langzaam of duur is, zoals hogetemperatuurindustrie en oudere gebouwen (European Commission).

De rekening komt bij de overgebleven gasgebruikers terecht

De baten gaan vooral naar boeren met vergisters, projectontwikkelaars en gasnetbeheerders. Huishoudens profiteren hooguit indirect, via een robuustere energievoorziening. Direct kunnen zij juist verliezen.

Biomethaan produceren is duur. Vrijwel overal leunt het op gegarandeerde afnameprijzen, betaald via gastarieven of publieke middelen. Naarmate het gasverbruik daalt, worden de kosten voor onderhoud van pijpleidingnetten verdeeld over minder gebruikers. De Franse energietoezichthouder CRE verhoogde het gereguleerde gasdistributietarief per 1 juli 2026 met 5,87% (CRE). Le Monde vatte het mechanisme helder samen: het verbruik daalt sneller dan het netwerk krimpt, waardoor iedere resterende gebruiker meer betaalt om de leidingen in bedrijf te houden (Le Monde).

Deense huishoudens krijgen met dezelfde druk te maken. Ook bij een groener gasnet blijven prijzen gekoppeld aan internationale groothandelsmarkten, omdat biomethaan in hetzelfde commerciële systeem terechtkomt als fossiel gas. Volgens een Deens bericht betalen huishoudens met een gasketel nu al 5.000 kroon per jaar meer dan vóór de prijsschok van 2022 (Ritzau). Groene moleculen betekenen dus niet automatisch een lagere rekening.

Duitsland maakt dat punt scherper. Uit een studie van Fraunhofer ISE bleek dat verwarmen op gas, met een oplopend aandeel groen gas, over twintig jaar tot €49.000 meer kan kosten dan een warmtepomp voor een doorsnee vrijstaande woning (Energie & Management). Daarmee is biomethaan niet nutteloos. Het wijst er wel op dat biomethaan te schaars en te duur is om miljoenen woningen op gas te houden. De waarde ligt vooral waar elektrificatie nog niet goed lukt: specifieke industriële processen, back-upvoorziening en gebouwen die moeilijk zijn om te bouwen.

Een record op gunstige bodem

De Deense mijlpaal weerspiegelt tientallen jaren aan investeringen in landbouwbiogas in een kleine gasmarkt. Het grootste deel van Europa loopt ver achter. Ierland mikt op 5,7 TWh biomethaan in 2030, maar heeft nu slechts twee installaties die gas in het net invoeden. Samen produceren zij ongeveer 75 GWh per jaar, minder dan 1,5% van het doel (We Are Biogas).

De les uit Denemarken is reëel, maar voorwaardelijk. Biomethaan werkt wanneer het samengaat met een dalende gasvraag en met discipline over waar schaars groen gas terechtkomt. Het risico is dat zulke mijlpalen een politiek argument worden om gasinfrastructuur overeind te houden die steeds minder mensen nodig hebben, terwijl de rekening voor die leidingen belandt bij wie nog aangesloten is.