Drone ontploft in Litouwen; waarschuwingen omstreden

Op 18 oktober ontplofte een drone boven een weg in het Litouwse district Pasvalys. De voordeur van een passerende auto raakte beschadigd, maar niemand in de auto raakte gewond (LRT). Nadat Litouwen het object had gedetecteerd, stuurde het gevechtsvliegtuigen de lucht in. De Litouwse lezing van de route strookt echter niet met die van Polen, en de besluiten over de waarschuwingen zijn nog niet verklaard.

Wel op de radar, niet geïdentificeerd

Volgens het Litouwse leger volgden de radars een ongeïdentificeerd object dat naar het noorden vloog. De NAVO-jagers die het luchtruim boven de Baltische staten bewaken, stegen om 06.15 uur op vanaf Šiauliai (verklaring van het Litouwse leger).

Defensieminister Robertas Kaunas zei dat mist en bewolking de piloten het zicht op het object ontnamen. Ze konden niet vuren op iets wat ze niet hadden geïdentificeerd. In dezelfde verklaring noemde hij het onacceptabel dat slechts een deel van het land was gewaarschuwd (LRT). De Letse strijdkrachten meldden dat de vliegtuigen de drone niet hadden neergeschoten en dat die mogelijk vanzelf was ontploft (Letse strijdkrachten).

De radar detecteerde het object dus. De onduidelijkheid zit in de verklaringen van de autoriteiten, die nog niet op elkaar aansluiten.

Wie besloot waar te waarschuwen?

Litouwen heeft de taak om de bevolking te waarschuwen verdeeld. Het leger bepaalt welk gebied een waarschuwing krijgt; de brandweer- en reddingsdienst verstuurt het bericht naar telefoons. De dienst zegt dat het leger haar om 06.44 uur opdracht gaf een gele waarschuwing af te geven voor de provincie Kaunas, gevolgd door rode waarschuwingen voor de provincies Šiauliai en Panevėžys (PAGD).

Volgens de tijdlijn van het nationale crisiscentrum ontving dat centrum het bericht over de provincie Kaunas om 07.00 uur (Delfi). Die tijden slaan op verschillende momenten. De ene registreert een opdracht aan de reddingsdienst, de andere de ontvangst door een tweede instantie. Ze hoeven elkaar dus niet tegen te spreken.

De scherpste discussie gaat over het gebied dat werd gewaarschuwd. Kaunas vond dat niet alle inwoners langs de mogelijke route vanuit Polen waren gewaarschuwd. De reddingsdienst houdt vol dat zij de procedure heeft gevolgd. Niemand heeft de waarschuwingsopdrachten openbaar gemaakt waaruit blijkt wie het gebied heeft afgebakend. De beschikbare informatie toont dus een verschil van inzicht, geen bewezen overtreding.

Letland maakte zijn eigen afweging. Omdat het land een binnenkomst waarschijnlijk achtte, verstuurde het om 07.40 uur een waarschuwing via cell broadcast naar Bauska, Aizkraukle en Ogre. Om 08.12 uur werd die ingetrokken. Later meldden de Letse strijdkrachten dat het object het Letse luchtruim nooit had bereikt (Letse strijdkrachten).

Via Polen, of niet?

Volgens de eerste Litouwse lezing vloog het object vanuit Pools grondgebied naar het noorden. Kaunas vroeg Warschau om hulp bij het onderzoek. Het Poolse ministerie van Defensie en het Operational Command, dat de militaire luchtverdediging aanstuurt, zeiden dat de Poolse radar geen grensoverschrijding had bevestigd (Polskie Radio 24). Dat sluit een grensoverschrijding niet uit. Litouwen heeft de coördinaten met tijdsaanduiding die de eigen lezing controleerbaar zouden maken, nog niet openbaar gemaakt.

Tegen de avond ging Kaunas verder. In een televisie-interview noemde hij de drone een gevolg van de Oekraïense aanval op Sint-Petersburg in de nacht ervoor. Volgens hem had Russische elektronische oorlogsvoering sommige drones uit koers gebracht. Hij gaf ook een voorlopige identificatie van de drone als Oekraïens model, terwijl onderzoekers naar de elektronica zochten (LRT/BNS).

De reactie uit Kyiv was terughoudend. Het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken betuigde spijt over de mogelijke grensoverschrijding door een van zijn drones, opperde dat Russische verstoring het toestel uit koers kan hebben gebracht en bood aan informatie te delen (Reuters).

Verstoring van satellietnavigatie kan een drone uit koers brengen, maar ook een defect of slecht weer kan dat. Er zijn geen vluchtgegevens vrijgegeven waarmee die mogelijkheden van elkaar zijn te onderscheiden. De beschikbare informatie bevat geen aanwijzing dat Rusland de drone bewust naar Litouwen heeft gestuurd.

De kwestie raakt ook aan de samenwerking tussen twee EU- en NAVO-lidstaten met een gemeenschappelijke grens. Een volgende waarschuwing zal opnieuw langs dezelfde schakels tussen militaire en civiele diensten lopen. Om deze zaak op te helderen zijn drie soorten gegevens nodig. Het Litouwse leger en het Poolse Operational Command beschikken over de radargegevens die de route kunnen verduidelijken. Bij het Litouwse leger, de reddingsdienst en het crisiscentrum liggen de waarschuwingsopdrachten en ontvangstregistraties die kunnen laten zien wie werd gewaarschuwd en waarom. De Litouwse onderzoekers beschikken over de teruggevonden elektronica en over eventuele informatie uit Kyiv, waarmee zij de verklaring over verstoring kunnen toetsen. Zolang die gegevens ontbreken, berusten de route, de waarschuwingen en de lezing van Kyiv op verklaringen.