Droneaanval brengt schip in Bulgaarse zone tot zinken

Vroeg op 6 oktober troffen drones twee koopvaardijschepen in de Bulgaarse exclusieve economische zone. Eén schip zonk (Bulgarian government). Tegen de avond was de bemanning nog vermist (BTA). Kyiv beschuldigt Rusland, terwijl Sofia zegt de dader nog niet te kunnen aanwijzen. Geen enkele regering heeft daarvoor openbaar bewijs geleverd. Bulgarije kan bovendien nog een stap zetten: de NAVO-bondgenoten formeel om overleg vragen.

Reddingswerkers bereikten de plek waar de onder Togolese vlag varende Alfa Watan zonk, ongeveer 70 zeemijl ten oosten van de kustplaats Byala (Bulgarian government). Ze vonden een omgeslagen boot, drie omgeslagen reddingsvlotten en reddingsvesten. Mensen troffen ze niet aan. De bemanning van een veerboot in de buurt had gemeld dat zij drones uit de lucht het schip had zien raken.

Het tweede schip, de onder Palause vlag varende Able, vloog in brand. De passerende Bulgaarse veerboot Dioscuria hielp alle 18 opvarenden naar Varna te brengen: 11 Turkse en zeven Indiase staatsburgers (BTA). Een machinist, met brandwonden op ongeveer 45% van zijn lichaam, verkeerde nog in kritieke toestand (Radio Varna).

Een geredde zeeman zei dat het schip van onder de romp was geraakt (Maritime.bg). Dat relaas is mede reden dat functionarissen naast een drone uit de lucht ook een zeedrone vermoeden.

Beschuldigingen zonder openbaar bewijs

Kyiv heeft zich het stelligst uitgelaten. Volodymyr Zelenskyy zei dat Oekraïense strijdkrachten geen operatie in het gebied uitvoerden en sprak van een gecombineerde Russische aanval met lucht- en zeedrones (Ukrainian presidency). Volgens hem hadden contacten tussen de marines dat uitgewezen. Oekraïne heeft niet toegelicht wat die contacten precies aan het licht brachten en heeft geen brokstukken of sporen van de lanceringen vrijgegeven.

Sofia noemt mogelijke daders, maar wijst niemand aan. Premier Rumen Radev zei dat de drones van Russische of Oekraïense makelij waren. Defensieminister Dimitar Stoyanov noemde het een gerichte aanval op koopvaardijschepen, maar zei dat hij geen van beide landen kon aanwijzen: er waren geen dronebrokstukken gevonden en niemand had de verantwoordelijkheid opgeëist (Dir.bg).

Een derde schip maakt het beeld ingewikkelder. Op 5 oktober vloog de Royad Mammadov in brand en zonk het in de Roemeense exclusieve economische zone, nadat het de Oekraïense rivierhaven Izmail had verlaten. Twee bemanningsleden kwamen om; 11 anderen werden gered (Reuters). De Roemeense autoriteiten hebben niet gezegd waardoor de brand ontstond.

Maritiem beveiligingsbedrijf Ambrey acht het "zeer waarschijnlijk" dat Rusland de drie schepen aanviel vanwege hun banden met de Oekraïense graanexport (Ambrey). In de openbare update noemt het bedrijf geen ladingmanifesten of brokstukken die dat oordeel onderbouwen. Moskou claimde die week aanvallen op andere vrachtschepen die op weg waren naar Odesa, maar noemde geen van deze drie (Interfax).

De vaarroutes onderbouwen die theorie maar ten dele. Able was vertrokken uit het Roemeense Galați, Alfa Watan voer richting het Roemeense Sulina en de Royad Mammadov was uit Izmail vertrokken. Alle drie de havens liggen in de Donaudelta en bedienen de Oekraïense handel. Dat verbindt de schepen met havens, maar bewijst geen gedeelde lading of motief. Op basis van voorlopige informatie zei Radev dat Able tarwe vervoerde (BNR). Later zei Stoyanov dat er geen definitieve informatie was over de lading van een van beide schepen.

De route is ook voor Europa van belang. Volgens het augustusrapport van de European Commission verliep sinds mei 2022 ongeveer 40% van de Oekraïense uitvoer van graan en oliehoudende zaden via de Europese "Solidarity Lanes": de routes over land en rivier die alternatieven bieden voor Oekraïense zeehavens (European Commission). Die cijfers dateren van vóór de aanvallen en zeggen dus nog niets over het verkeer sindsdien.

Sofia kan bondgenoten om overleg vragen

De ligging bepaalt mede hoe Bulgarije kan reageren. Een exclusieve economische zone geeft een land rechten op hulpbronnen als vis en gas, maar is geen nationaal grondgebied; buitenlandse schepen mogen er vrij doorheen varen. Radev betoogde dat de ligging buiten de kust NAVO-bondgenoten uitsluit van Artikel 4, het verdragsartikel waarmee een bondgenoot de anderen om overleg kan vragen (BNT).

Het verdrag bepaalt iets anders. Artikel 4 geldt wanneer een bondgenoot meent dat zijn territoriale integriteit, politieke onafhankelijkheid of veiligheid wordt bedreigd. Het stelt niet als voorwaarde dat een aanval op nationaal grondgebied plaatsvindt (NATO). Bulgarije zegt de kwestie bij bondgenoten aan de orde te hebben gesteld. Een formeel verzoek om overleg heeft het niet gemeld.

Er liggen twee afzonderlijke taken. Onderzoekers moeten nog vaststellen wie heeft geschoten; dronebrokstukken zijn daarvoor maar één mogelijke aanwijzing. Sofia kan op elk moment om overleg met bondgenoten vragen. Tot dusver heeft noch Kyiv noch Sofia openbaar bewijs geleverd voor de herkomst van de drones, en Bulgarije heeft dat verzoek nog niet gedaan.