Nederland moet Oekraïense asielaanvragen behandelen

Nederland mag asielaanvragen van mensen die uit Oekraïne zijn gevlucht niet langer laten liggen tot hun tijdelijke bescherming afloopt. Op 1 oktober 2026 oordeelde het Hof van Justitie van de EU dat zo’n automatische opschorting in strijd is met EU-recht (Volledig arrest, persbericht van het EU-Hof). De Nederlandse autoriteiten mogen sommige dossiers nog wel uitstellen, maar moeten dan aantonen dat de werkdruk het onmogelijk maakte de gewone beslistermijnen te halen.

De uitspraak raakt een grote achterstand. NOS meldt dat meer dan 140.000 Nederlandse aanvragen op de plank liggen. Dat is een gerapporteerd aantal, geen officiële telling van de aanvragen die nog openstaan (NOS).

Twee verschillende vormen van bescherming

De zaak begon bij één man. Hij is Chinees staatsburger van Oeigoerse afkomst, vluchtte met zijn Oekraïense vrouw en kind uit Oekraïne en vroeg in april 2022 asiel aan in Nederland (Volledig arrest).

Via zijn vrouw kreeg hij tijdelijke bescherming. Dat is de collectieve noodregeling van de EU voor mensen die op de vlucht zijn voor de Russische invasie. De regeling geeft recht op verblijf, werk en voorzieningen, zonder dat ieders persoonlijke situatie wordt onderzocht.

Bij een asielaanvraag staat een andere vraag centraal: loopt iemand in eigen land gevaar voor vervolging? Voor een Chinese staatsburger van Oeigoerse afkomst kan het antwoord ook na afloop van de tijdelijke bescherming van belang zijn. De EU-landen hebben die bescherming verlengd tot 4 maart 2028 (Raad van de EU).

De Nederlandse immigratiedienst, de IND, wilde zijn aanvraag niet behandelen zolang de tijdelijke bescherming liep. Omdat een besluit uitbleef, stapte hij naar de rechter. De zaak kwam bij de Raad van State, de hoogste bestuursrechter van Nederland. Die vroeg het Hof in Luxemburg hoe het EU-recht moet worden uitgelegd en moet nu met dat antwoord zijn zaak beslissen (Raad van State).

Verbod met een beperkte uitzondering

De kern van het oordeel is helder. Tijdelijke bescherming rechtvaardigt geen algemene, automatische opschorting van asielprocedures. Daarom gelden de gewone beslistermijnen voor asielaanvragen (persbericht van het EU-Hof).

Er is wel een beperkte uitzondering. Als een staat zo veel aanvragen krijgt dat hij de termijnen niet kan halen, mag hij sommige dossiers tijdelijk uitstellen en voorrang geven aan andere.

De staat moet bewijzen dat het objectief onmogelijk was de termijnen te halen, ondanks alle redelijke maatregelen die hij heeft genomen. Nationale rechters moeten nagaan of elke overschrijding het gevolg is van noodzakelijke maatregelen en niet van een algemene regel (Volledig arrest). Het Hof merkte bovendien op dat alle aanvragen op de plank leggen later alleen tot een grotere golf besluiten leidt.

Het arrest verleent de man geen asiel, maar ontneemt hem ook niets. Een afgewezen asielaanvraag beëindigt volgens EU-recht de tijdelijke bescherming niet zolang die nog loopt (Richtlijn tijdelijke bescherming).

De Nederlandse wachtrij en de Duitse

De opschorting is vastgelegd in de Nederlandse praktijk. Volgens de overheidsinformatie moeten ontheemden uit Oekraïne een asielaanvraag indienen om tijdelijke bescherming te krijgen. Daar staat ook dat die aanvraag niet wordt behandeld zolang de tijdelijke bescherming duurt (Nederlandse overheid). Het Hof heeft de automatische opschorting verboden, maar heeft zich niet uitgesproken over de verplichting om een aanvraag in te dienen.

Minister van Migratie Bart van den Brink erkent dat de aanvragen nu moeten worden behandeld. In zijn voorgestelde volgorde komen eerst nieuwe aanvragers, daarna ongeveer 50.000 mensen die al in de reguliere wachtrij staan en pas daarna de groep met tijdelijke bescherming (NOS).

Zijn argument over de beperkte capaciteit is serieus: het arrest eist niet dat alle dossiers tegelijk worden afgehandeld. Een voorkeursvolgorde bewijst op zichzelf echter niet dat de termijnen onhaalbaar waren. Nederlandse rechters kunnen dat bewijs nu wel opvragen.

De uitspraak werkt door tot buiten Nederland, omdat de uitleg van EU-recht door het Hof rechters in alle lidstaten bindt. Ook § 32a van de Duitse Asielwet schort asielprocedures op zolang tijdelijke bescherming loopt (Duitse Asielwet). Duitse deskundigen op het gebied van vluchtelingenrecht lezen het Jilin-arrest zo dat die bepaling moet wijken (Analyse van HRRF).

Juridisch is de kwestie nu helder. Nederland moet de automatische opschorting beëindigen en mag dossiers alleen uitstellen als het bewijst dat de gewone termijnen ondanks redelijke maatregelen onhaalbaar waren. De Raad van State past die toets als eerste toe op de man die in april 2022 asiel aanvroeg (Raad van State). Daarna moet Van den Brink onderbouwen waarom mensen die zijn eigen regering tot een aanvraag heeft verplicht, achteraan in de wachtrij moeten staan.