Gasplan laat 21 TWh gat

Het kabinet overweegt de vuldoelstelling voor de gasopslagen te verlagen van 80% naar ongeveer 65%. Dat verschil komt neer op circa 21 TWh gas die vóór de winter niet onder de grond zit (NOS). Klimaatminister S. van Veldhoven-Van der Meer zei dat de Europese Commissie lidstaten heeft gevraagd lager te mikken, om de opwaartse druk op de gasprijs te verminderen. De ruil is helder: nu goedkoper gas, later een kleinere veiligheidsmarge.

Waarom opslag vullen de prijs kan opdrijven

Het Europese gassysteem draait op een seizoenspatroon. Leveranciers kopen in de zomer gas, wanneer vraag en prijs doorgaans lager liggen, pompen het in ondergrondse cavernes en halen het er in de winter weer uit, als verwarming het verbruik opstuwt (Tagesschau). Het verdienmodel hangt af van het verschil tussen de inkoopprijs van vandaag en de verwachte verkoopprijs komende winter. In 2026 is dat verschil vrijwel verdwenen. De prijzen liggen al hoog, door gevechten bij de Straat van Hormuz en concurrentie met Aziatische kopers om lng: vloeibaar aardgas dat per tanker wordt vervoerd. Bedrijven die nu inkopen, verdienen dat in de winter mogelijk niet terug (Gasunie).

Als private partijen de opslag niet vrijwillig vullen, stappen overheden in. Nederland gaf staatsdeelneming EBN toestemming om tot 80 TWh op te slaan als de markt tekortschiet (Tweede Kamer PDF). Duitsland zit met hetzelfde probleem. Maar wanneer meerdere landen tegelijk staatsinkoop doen, duwt dat de TTF omhoog, de Nederlandse handelsplaats waar de belangrijkste Europese groothandelsprijs voor gas tot stand komt. Het oktobercontract op de TTF tikte op 31 augustus intraday €70,85/MWh aan, tegen ongeveer €29/MWh aan het begin van het jaar (Euronews, StorageCurve).

Juist voor deze situatie heeft de Commissie ruimte gemaakt. Een wijziging uit 2025 van de EU-opslagverordening houdt de wettelijke norm van 90% in stand, maar laat lidstaten in moeilijke marktomstandigheden tot 10 procentpunt lager uitkomen. Bij besluit van de Commissie kan daar nog eens 5 procentpunt vanaf (EUR-Lex). In juli bevestigde de Gas Coordination Group van de Commissie dat 80% voldoende zou zijn voor de winter (European Commission).

De vraag van 21 TWh

Op EU-niveau telt 15 procentpunt opslag al snel op tot ongeveer 170 TWh, op een totale capaciteit van 1.130 TWh in de Unie (Global Energy Flow). Dat doet ertoe, omdat opgeslagen gas normaal gesproken 25 tot 30% dekt van wat Europa in de winter verstookt (IEU Monitoring). Minder gas in de grond betekent dus minder ruimte bij een koudegolf.

Voor de Europese buffer is Duitsland het land dat het zwaarst weegt. Het heeft ongeveer een vijfde van de opslagcapaciteit in de EU, maar zat begin september pas op 53% vulling. Volgens Le Monde kunnen Duitse lng-terminals op een piekwinterdag nauwelijks 10% van de klantvraag dekken (Le Monde, NexusEuropa). Gaat Duitsland met te weinig voorraad de winter in, dan jaagt het harder op dezelfde lng-ladingen. Die concurrentie komt vervolgens terug in de TTF-prijs die Nederlandse huishoudens betalen.

Wie wint, wie betaalt

Nederlandse gezinnen staan het meest direct bloot aan die prijs. Oxford Economics stelde vast dat groothandelsprijzen voor gas vrijwel meteen doorwerken in Nederlandse consumentenrekeningen, terwijl dat in Frankrijk en Spanje maanden duurt en in Duitsland bijna een jaar (Euronews). Als lagere vuldoelen de TTF deze herfst afkoelen, profiteren Nederlandse huishoudens als eersten. Blijft de prijs door lage voorraden in de winter hoog, dan betalen zij ook als eersten.

Voor de industrie ligt het risico dieper. INES-directeur Sebastian Heinermann waarschuwde dat bedrijven productie kunnen moeten terugschroeven als de Duitse opslag laag blijft en de winter koud wordt, omdat de gaskosten dan boven hun draagkracht uitstijgen (Tagesschau). Analisten van Goldman Sachs waarschuwden dat een koude winter, waarin Europa met Azië moet concurreren om schaars lng, de TTF-prijs voor december boven €100/MWh kan duwen. Dat is het prijsniveau dat Europese kopers volgens hen moeten bieden om ladingen weg te trekken uit Aziatische havens (RMF24).

Gasunie, de Nederlandse staatsnetbeheerder, formuleerde de afweging het scherpst. De doelstelling van 115 TWh was bedoeld om de zwaarste winter in 30 jaar aan te kunnen. Zonder aanvullende maatregelen zou Nederland voor dat scenario "onvoldoende voorbereid" zijn (Gasunie). Het besluit is nog niet definitief (NOS). De redenering erachter is wel duidelijk: lagere vuldoelen zijn eerst prijsbeleid en daarna een besparing op verzekering. Wat kiezers daarvan onthouden, hangt af van het weer in januari.