E3 steunt vredesoverleg, NB8 schaalt drones op

Binnen 48 uur zat Volodymyr Zelenskyy aan twee Europese tafels die elk een andere route naar het einde van de oorlog aanwezen. Op 7 juni schaarde de E3 zich in Londen achter zijn voorstel voor directe gesprekken met Moskou. Die groep bestaat uit Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, buiten de formele EU-structuren om (Élysée Palace, Euromaidanpress). Twee dagen later tekende dezelfde Zelenskyy in Tallinn droneproductieakkoorden met de NB8, het informele Noordse-Baltische blok van acht landen, van IJsland tot Litouwen. Ook beloofde die groep Oekraïne een "onomkeerbaar pad" naar het NAVO-lidmaatschap (Danish PM's Office). De ene groep wil een kanaal naar Moskou openen. De andere wil Oekraïne bewapenen totdat Rusland toegeeft.

De diplomatieke gok

De gezamenlijke verklaring van de E3 stelde vijf voorwaarden voor gesprekken. Daaronder vallen het vasthouden van de huidige frontlijn, de inzet van internationale vredestroepen in Oekraïne en het bevriezen van Russische tegoeden totdat herstelbetalingen zijn gedaan. Macron duwt al maanden op dit frame: Europeanen moeten een vredesproces zelf leiden, en het niet overlaten aan Washington. "Dit is een architectuur van vrede en veiligheid voor Europeanen, gegeven de geografie", zei hij tegen verslaggevers (Le Figaro). Berlijn steunt die lijn voorzichtiger. De Duitse redenering is dat Rusland, na maanden Oekraïense droneaanvallen op zijn infrastructuur, "in een positie van zwakte" zit (FAZ).

Alleen wees Poetin Zelenskyy's open brief van 31 mei af. De E3 heeft dus een raamwerk, maar geen gesprekspartner.

Het militaire antwoord

In Tallinn repte de NB8 niet over dialoog met Moskou. De gezamenlijke verklaring verplichtte alle negen ondertekenaars tot defensie-industriële coproductie en riep op om uiterlijk in juli alle zes onderhandelingsclusters voor EU-toetreding te openen. Dat zijn de gegroepeerde hoofdstukken van EU-recht die kandidaat-lidstaten moeten overnemen.

Daarna volgden concrete afspraken. Letland tekende met Oekraïne een akkoord over de overdracht van dronetechnologie. Noorwegen trok ongeveer € 110 miljoen uit voor maritieme drones onder zijn Nansen-programma (Norwegian Government). Finland bevestigde een coproductiekader voor drones, technologische uitwisseling en de inzet van Oekraïense militaire specialisten op Fins grondgebied (MTV Uutiset). Oekraïne staat hier niet langer alleen als hulpontvanger aan tafel. Het is een technologiepartner, met dronekennis die aan het front is getest en die de NB8 wil inkopen.

De lege stoel van Polen

Polen, Oekraïnes grootste buurland en belangrijkste logistieke schakel, zat bij geen van beide toppen aan tafel. Premier Tusk verklaarde dat "geen afspraken waaraan Polen niet deelneemt door ons zullen worden gerespecteerd" en stelde voor de E3 uit te breiden tot een "E5", met Polen en Italië erbij (Wiadomości WP).

De uitsluiting van Warschau volgde uit harde militaire logica. Polen weigerde troepen naar Oekraïne te sturen, terwijl vredeshandhaving een van de vijf E3-voorwaarden is. Een voormalige Poolse ambassadeur formuleerde het zonder omwegen: "Op het moment dat Polen verklaarde geen soldaten te zullen sturen, daalden zijn kansen om mee te doen tot nul" (Onet). De toegangsprijs voor Europa's vredesarchitectuur is blijkbaar de bereidheid om militairen op de grond te zetten.

Wegen naar Ankara

Beide sporen komen samen op de NAVO-top in Ankara, op 7 en 8 juli. De NB8-verklaring roept bondgenoten op daar met luchtverdedigingstoezeggingen te komen. De E3 heeft verdere afstemming beloofd. Of Europa's twee strategieën elkaar versterken of juist neutraliseren, hangt af van iets wat geen van beide toppen kon leveren: een signaal van Poetin dat hij het diplomatieke kanaal ziet als meer dan Europees geluid in de ruimte die Washingtons draai naar het Midden-Oosten heeft achtergelaten.

Zelenskyy leek zich aan beide tafels goed te kunnen bewegen. In Ankara moeten Europese hoofdsteden toch kiezen.