E3 stelt vijf voorwaarden voor Oekraïne

Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland hebben zondag vijf voorwaarden gepubliceerd voor het beëindigen van de Russische oorlog in Oekraïne. Het document is de meest uitgewerkte Europese onderhandelingspositie sinds het begin van de grootschalige invasie. Opvallend is vooral de vorm: de eigen buitenlandpolitieke machine van de EU bleef bewust buiten beeld.

De top in Londen bracht de Britse premier Starmer, de Franse president Macron, de Duitse bondskanselier Merz en de Oekraïense president Zelensky samen in het formaat "E3+Oekraïne". EU-functionarissen waren er niet bij. Andere lidstaten evenmin. EU-buitenlandchef Kaja Kallas zat diezelfde dag een vergadering van defensieministers op Cyprus voor.

Wat de voorwaarden eisen

De gezamenlijke verklaring bevat vijf eisen. Er moet onmiddellijk een staakt-het-vuren komen, waarbij de huidige frontlinie dient als vertrekpunt voor onderhandelingen, niet als definitieve grens. Oekraïne behoudt het recht zijn eigen bondgenootschappen te kiezen, een duidelijke verwijzing naar mogelijk NAVO-lidmaatschap. De drie regeringen beloven juridisch bindende veiligheidsgaranties, inclusief een multinationale troepenmacht op de grond zodra een staakt-het-vuren standhoudt. Daarmee bouwen zij voort op toezeggingen uit Berlijn in december 2025 en Parijs in januari 2026. Bevroren tegoeden van de Russische centrale bank blijven vaststaan totdat Moskou herstelbetalingen doet (SCMP, n-tv).

De vijfde voorwaarde weegt het zwaarst. Elke vredesregeling die raakt aan EU- of NAVO-structuren heeft goedkeuring nodig van EU-lidstaten en NAVO-bondgenoten. In de praktijk legt Europa daarmee een structureel veto vast over een bilaterale afspraak tussen Washington en Moskou. Na maanden van telefoongesprekken tussen Trump en Poetin, een mislukt staakt-het-vuren in mei en Russische droneaanvallen die Moskou's eigen bestand schonden, zetten de E3-leiders op papier waar zij het meest voor vrezen: een voldongen feit dat elders is uitonderhandeld.

Waarom drie hoofdsteden, geen zevenentwintig

Het E3-format bestaat omdat het Verenigd Koninkrijk de EU heeft verlaten, maar samen met Frankrijk nog altijd tot de grootste militaire spelers van Europa behoort. Een volledige Europese Raad, waar alle 27 regeringsleiders de koers van het blok bepalen, zou consensus vereisen. Hongarije en Slowakije staan klaar om te blokkeren. Drie hoofdsteden kunnen sneller bewegen en de inzet bepalen voordat anderen die verwateren.

Die snelheid heeft wel een prijs. Polen, de meest uitgesproken Oost-Europese bondgenoot van Oekraïne en de EU-lidstaat met de hoogste defensie-uitgaven als percentage van het BBP, zat niet aan tafel. Het format maakt van twee derde van de EU-lidstaten toeschouwers bij een vraag die de Europese veiligheid voor een generatie bepaalt.

Merz kwam bovendien met verzwakte onderhandelingsruimte naar Londen. Twee weken voor de top had Zelensky zijn belangrijkste voorstel voor de Europese toekomst van Oekraïne publiek afgewezen: "geassocieerd lidmaatschap" zonder stemrecht. Zelensky noemde dat "oneerlijk". Toch ondertekende Merz een gezamenlijke verklaring waarin Oekraïne het recht behoudt zijn bondgenootschappen te kiezen en waarin bindende veiligheidsgaranties worden beloofd. Het verschil tussen wat Duitsland bilateraal aanbiedt en wat het collectief ondertekent, laat zien hoe het E3-format zwakkere posities kan laten opgaan in steviger gezamenlijke taal.

De komende test

De verklaring is een politiek document zonder bindende kracht. Zij verplicht geen parlement en schept geen afdwingbare plicht. Rusland heeft nog niet formeel gereageerd, al deed Poetin Zelensky's vredesvoorstel van vóór de top enkele dagen voor de bijeenkomst af als onoprecht.

De echte test volgt op de NAVO-top in Ankara op 7 en 8 juli. Daar botst de E3-positie op Amerikaanse onderhandelingsvoorkeuren en op de ruimte die Turkije als gastheer opeist. Als dit format bestendig wordt, krimpt het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid van de EU, het verdragsmatige systeem dat Europa één stem in het buitenland moet geven, tot een technische achterkant voor sancties en wederopbouw. Drie hoofdsteden bepalen dan de politieke richting. De overige 24 voeren die uit.