E3 passeert EU bij Oekraïne-overleg

Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk ontvangen zondag Volodymyr Zelensky in Downing Street. Daarmee openen zij een eigen Europees spoor om de oorlog in Oekraïne te beëindigen. De E3-top loopt buiten het formele EU-proces voor buitenlands beleid om, waarin unanimiteit van alle 27 lidstaten nodig is en ieder land dus een veto heeft. Buiten dat raamwerk kunnen drie regeringen sneller bewegen dan de EU zelf.

Op 4 juni publiceerde Zelensky een open brief aan Poetin. Daarin stelde hij een rechtstreeks gesprek in een neutraal land voor, naast een volledig staakt-het-vuren en een gevangenenruil van allen tegen allen. Poetin wees het voorstel de volgende dag af op het economisch forum in Sint-Petersburg en noemde de brief "lomp". Enkele uren later kondigde het Élysée de top in Londen aan.

Waarom de VS een vacuüm achterlieten

De E3 treedt naar voren omdat de Amerikaanse vredespoging is vastgelopen. Het raamwerk dat Trump en Poetin vorig jaar augustus op hun top in Anchorage schetsten, vroeg van Oekraïne dat het de Krim en de Donbas zou afstaan en het NAVO-lidmaatschap zou opgeven. Kyiv wees dat af. Na een laatste trilaterale ronde in Genève zonder resultaat erkende minister van Buitenlandse Zaken Rubio dat het proces was "gestagneerd". Trump zei op 5 juni, gevraagd naar de uitwisseling tussen Zelensky en Poetin: "Laat ze het zelf regelen."

Berlijn zegt dat een venster voor dialoog met Rusland zich "langzaam opent", maar houdt vol dat afstemming met Washington een "leidend beginsel" blijft. Die formulering suggereert dat Duitsland nog geen expliciet groen licht uit de Verenigde Staten heeft gekregen.

De landen die buiten de kamer blijven

Door snel te handelen heeft de E3 juist de landen buitengesloten die het meest geraakt worden door de uitkomst van de oorlog. Polen, de grootste oostelijke EU-lidstaat en het land met de hoogste defensie-uitgaven als percentage van het bbp op het continent, zag berichten verschijnen dat de Duitse buitenlandadviseur mogelijk rechtstreeks contact zoekt met Poetins gezant, zonder overleg met Warschau. Poolse analisten waarschuwden voor een verstandhouding met Rusland "over de hoofden van de landen die tussen Duitsland en de Russische Federatie liggen".

De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Tajani stelde dat "niemand er baat bij heeft ons land buiten de leidende groep te houden". Premier Meloni liet ondertussen zelfs de EU-Westelijke Balkan-top van 5 juni schieten en koos ervoor een herdenkingszegel te presenteren.

De Baltische staten delen de Poolse frustratie. De Estse president Karis waarschuwde ervoor Poetin "geen enkele reddingsboei of straal hoop te geven dat agressie loont". Tallinn verwierp het "geassocieerd lidmaatschap" voor Oekraïne dat bondskanselier Merz in mei voorstelde, een idee dat Zelensky zelf "oneerlijk" noemde, en eiste volledige toetredingsonderhandelingen.

Wat Moskou liever ziet

Poetins houding in Sint-Petersburg wijst erop dat hij bilaterale gesprekken met Washington wil, waarna Europa een afgerond akkoord krijgt voorgelegd. Hij prees het raamwerk van Anchorage, eiste dat Oekraïne de voorwaarden daarvan accepteert voordat er een ontmoeting komt, en zei tegen Russische soldaten dat zij Zelensky's brief moesten negeren: "doe jullie werk, broeders". De Russische gezant Dmitriev beschuldigde Europa ervan het Amerikaans-Russische kanaal te willen "ontsporen".

De E3 is bedoeld om precies die uitkomst te voorkomen. Maar Poetin heeft weinig reden om serieus met drie Europese regeringen te praten zolang hij op Trump kan wachten. Ook de eigen samenhang van de E3 staat al onder druk: de stafchef van Merz nam op 5 juni publiekelijk afstand van de onderhandelingsopening van de bondskanselier, enkele uren nadat Merz die zelf had aangeprezen.

De nieuwe Hongaarse regering onder Péter Magyar heeft de veto's opgeheven die Oekraïense EU-toetredingsgesprekken blokkeerden en bevroren Europese defensiefondsen vrijgemaakt. Daarmee draait Boedapest jaren van obstructie onder Viktor Orbán terug. Eén blokkade wegnemen lost de diepere spanning echter niet op. De E3 kan juist snel bewegen omdat zij de unanimiteitsregel omzeilt die Polen, de Baltische staten en elke andere lidstaat een stem geeft. De landen die niet aan tafel zitten, liggen het dichtst bij de frontlinie.