ECB stuurt op 2,25% na energiesubsidies

De kerninflatie in de eurozone, dus zonder de beweeglijke voedsel- en energieprijzen, daalde in april naar 2,2%. De cao-lonen zakten van 3,0% naar 2,6% (ECB Wage Tracker). Toch bereidt de Europese Centrale Bank een renteverhoging voor. Op 11 juni zal de Raad van Bestuur naar verwachting de depositorente, de maatstaf die de financieringskosten in de eurozone bepaalt, verhogen van 2,00% naar 2,25% (ECB). Op de financiële markten wordt die stap ingeprijsd met een kans van 80-91% (Euronews).

De algemene inflatie oogt onrustiger. In Italië liep zij in mei op naar 3,2% (ISTAT), in Spanje bleef zij op hetzelfde niveau (INE). Maar de oorzaak ligt niet in Europese winkelschappen. Die ligt in de Straat van Hormuz. Sinds begin maart is de zeestraat gesloten, waardoor Brentolie rond 109 dollar per vat blijft hangen. Volgens de ECB zelf voegt de energieschok ongeveer één procentpunt toe aan de algemene inflatie (ECB). Zonder dat effect zit de eurozone dicht bij de eigen doelstelling van de ECB van 2%.

Renteverhogingen openen geen vaarroutes

Hogere rentes remmen bestedingen doordat lenen duurder wordt. Dat werkt wanneer oververhitte vraag het probleem is. Nu is het probleem een beperkt olieaanbod. Geen renteverhoging pompt extra olie op, verlegt tankerroutes of haalt de oorlogsrisicopremie van 13-16 dollar per vat weg, die ook na een staakt-het-vuren maanden kan blijven doorwerken.

De redenering van de ECB is preventief: voorkomen dat hogere energiekosten doorsijpelen in lonen en zichzelf gaan voeden. Bestuurslid Isabel Schnabel noemde een renteverhoging in juni "necessary", zelfs als het conflict in het Midden-Oosten snel wordt opgelost (Bloomberg). Maar de diensteninflatie, juist het onderdeel dat het gevoeligst is voor binnenlandse lonen, daalde in april van 3,3% naar 3,0% (Eurostat). Ook de lonen vertragen. De spiraal waarvoor de ECB vreest, is dus nog niet begonnen.

De dubbele druk van juni

De renteverhoging valt samen met het aflopen van fiscale steunmaatregelen die regeringen niet onderling hebben afgestemd. In Spanje ging de btw op elektriciteit op 1 juni terug van 10% naar 21%, wat huishoudens € 10-20 per maand extra kost (Endesa). In Italië loopt de verlaging van de brandstofaccijns op 6 juni af. In Duitsland eindigt de Tankrabatt, de korting op brandstofbelasting, op 30 juni; aan de pomp komt er dan ongeveer 17 cent per liter bij (WiWo). Huishoudens in drie van de grootste economieën van de eurozone krijgen in dezelfde maand te maken met hogere energierekeningen én hogere financieringskosten.

Bij hypotheken wordt dat meteen voelbaar. Portugese huiseigenaren zien hun maandlasten oplopen met tot € 60 per maand op een standaardlening van € 150.000 (ECO). Spaanse huishoudens met een variabele rente betalen ongeveer € 65 meer (Kelisto). Italiaanse hypotheekhouders met een variabele rente zien vergelijkbare stijgingen van € 60-70 (Teleborsa).

Duitsland laat zien hoe stroef een uniform monetair beleid kan uitpakken. De algemene inflatie bedraagt er slechts 0,6%, terwijl de economie in de langste recessie ooit zit. De Duitse Raad van Economische Experts verlaagde zijn groeiraming voor 2026 naar 0,5% (WiWo). Duitsland krijgt daarmee monetaire verkrapping die vooral past bij Italië en Spanje, waar de prijzen meer dan vijf keer zo snel stijgen.

De vraag van 2011

De ECB heeft dit eerder meegemaakt. In 2011 verhoogde president Jean-Claude Trichet de rente twee keer wegens door grondstoffen gedreven inflatie. Daarna verdiepte de eurocrisis. Zijn opvolger draaide beide verhogingen binnen enkele maanden terug (PitchBook). Vandaag staat de Italiaanse renteopslag, het verschil tussen wat Italië en Duitsland betalen om te lenen, op 75 basispunten, oftewel 0,75 procentpunt (Borsa Italiana). Voorlopig is dat beheersbaar. Maar BNP Paribas verwacht drie renteverhogingen van samen 0,75 punt tegen september, waardoor de depositorente uitkomt op 2,75% (FXStreet).

Het fragmentatieschild van de ECB, het TPI (Transmission Protection Instrument, in 2022 opgezet om obligaties te kopen van landen die onder wanordelijke marktdruk komen), is nog nooit geactiveerd (ECB). Drie opeenvolgende renteverhogingen terwijl Duitsland in recessie zit, zouden wel een harde manier zijn om te ontdekken of het werkt.