Lagere ECB-rente raakt Russische miljarden

Eurocommissaris voor Economie Valdis Dombrovskis zei op 5 juni tegen de ministers van Financiën in Riga dat Europa "verder moet kijken dan de meevallers" uit bevroren Russische tegoeden om Oekraïne te blijven financieren (Kyiv Independent). Daarmee erkende hij vrij openlijk dat het Europese financieringsmodel voor Kyiv een houdbaarheidsdatum heeft: zodra de ECB de rente verlaagt, loopt ook de opbrengst uit Russisch geld terug.

Hoe het geld werkt, en waarom het minder wordt

Ongeveer €200 miljard aan reserves van de Russische centrale bank staat vast bij Euroclear, het Belgische clearinghuis dat grensoverschrijdende effectentransacties afwikkelt (Euroclear, Belga News Agency). Juridisch is dat geld nog altijd van Rusland. De EU blijft van de hoofdsom af. In plaats daarvan roomt zij de rente af die deze tegoeden opleveren, de zogenoemde meevallers, en sluist ongeveer 90% daarvan door naar Oekraïne (European Parliament).

De zwakke plek is simpel rekenwerk. Euroclear herbelegt de bevroren cash in kortlopende instrumenten die nauw meebewegen met de depositorente van de ECB. Elke renteverlaging met 25 basispunten, een kwart procentpunt, drukt de jaarlijkse meevaller met ongeveer €485 miljoen. Zolang de rente hoog stond, was de opbrengst ruim. Daalt de rente, dan wordt de geldstroom vanzelf smaller, wat ministers politiek ook willen.

De kerninflatie in de eurozone beweegt richting 2,2%, waardoor de druk op de ECB om verder te versoepelen toeneemt. Het hele model leunde dus op de aanname dat de rente langere tijd hoog zou blijven. Die aanname oogt inmiddels kwetsbaar.

Twee leningen, twee heel verschillende vangnetten

In 2024 spraken de G7 een $50 miljard grote ERA-lening voor Oekraïne af, voluit Extraordinary Revenue Acceleration. Die lening moet worden terugbetaald uit toekomstige renteopbrengsten op bevroren Russische tegoeden (G7 Leaders Statement). Als die opbrengsten blijven dalen, wordt de terugbetalingssom bij elke renteverlaging lastiger.

De grotere blootstelling zit elders. Een aparte EU-lening van €90 miljard, in april 2026 afgerond, moet defensie en macrofinanciële steun voor Oekraïne dekken (Council of the EU). Deze lening steunt niet op rente-inkomsten, maar op de EU-begroting zelf. Als Rusland nooit herstelbetalingen doet en de bevroren hoofdsom onaangeroerd blijft, betalen Europese belastingbetalers de rekening. Precies die deur probeert Dombrovskis nu verder open te zetten.

Belgiës belangenconflict van €1,7 miljard

België heft 30% vennootschapsbelasting op de meevallers van Euroclear en haalt daarmee ongeveer €1,7 miljard per jaar binnen voor de eigen schatkist. België is daardoor tegelijk de bewaarder van Ruslands bevroren reserves en een van de grootste financiële profiteurs ervan.

De Belgische premier Bart De Wever weigert al langer om confiscatie van de hoofdsom te overwegen. Zijn argument: "Europa is niet in oorlog met Rusland", en inbeslagname zou neerkomen op een oorlogsdaad. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz zegde vorige week een reis naar Noorwegen af voor een privé-etentje met De Wever en Commissievoorzitter Von der Leyen, bedoeld om de impasse te doorbreken. Een akkoord kwam er niet. Het besluit is doorgeschoven naar 18 december.

Nederland trekt het kamp aan de andere kant. Minister van Financiën Eelco Heinen stelde in mei voor om tot €210 miljard aan bevroren Russische tegoeden in te zetten voor Oekraïne, omdat dat beter zou zijn dan nieuwe gezamenlijke EU-schuld (UNN). De Nederlandse redenering is rechttoe rechtaan: laat Rusland betalen, niet de Europese belastingbetaler.

Wat nog geen land ooit deed

Nog geen enkel westers land heeft soevereine reserves van een centrale bank geconfisqueerd zonder mandaat van de VN-Veiligheidsraad, waar Rusland een veto zou uitspreken (EPRS). De huidige bevriezing is juridisch te verdedigen als tijdelijke en omkeerbare maatregel. De hoofdsom afpakken zou permanent zijn en zonder precedent.

Rusland vecht de maatregel overigens al aan bij de rechter. De Russische centrale bank stapte in februari 2026 naar het Gerecht van de EU in Luxemburg om de onbeperkte bevriezing aan te vechten (Courthouse News). Daarnaast hebben negen Russische investeerders arbitrageprocedures aangekondigd tegen België op basis van een nooit beëindigd investeringsverdrag uit 1989 tussen de Sovjet-Unie en België (Le Monde).

De zorg reikt verder dan dit geschil. Als Europa Russische reserves confisqueert, kunnen centrale banken in China, de Golfstaten en elders zich gaan afvragen hoe veilig hun in euro's aangehouden tegoeden werkelijk zijn. Op 18 december komen de EU-leiders opnieuw bijeen. Tegen die tijd heeft elke maand met lagere rente het behoud van de huidige lijn weer iets duurder gemaakt.