ECB-verhoging naar 2,25% botst met energiesteun

Drie eurolanden bouwen hun steun voor energieprijzen af in precies dezelfde weken waarin de Europese Centrale Bank (ECB), die de rente bepaalt voor de twintig landen met de euro, zich opmaakt om lenen duurder te maken. Een Europees mechanisme om zulke gelijktijdige exits op elkaar af te stemmen bestaat niet.

In Spanje steeg de btw op elektriciteit voor huishoudens op 1 juni van 10% naar 21% (SpainEnglish). Italië halveerde op 22 mei de dieselkorting en schaft die uiterlijk 6 juni helemaal af (Il Sole 24 Ore). In Duitsland loopt de korting op brandstofaccijns op 30 juni af; de SPD verzet zich tegen verlenging (Handelsblatt). Op 11 juni zal de ECB vrijwel zeker de depositorente verhogen van 2,00% naar 2,25%. De markt prijst een kans van 77% in op zo'n rentestap (Polymarket). Elk land volgt zijn eigen binnenlandse politieke logica. De ECB volgt haar eigen inflatielogica. Voor huishoudens komen die beslissingen tegelijk binnen.

Een renteverhoging op basis van een verwachting

De redenering van de ECB draait om het voorkomen van "tweederonde-effecten": het risico dat dure energie doorsijpelt naar lonen en bredere prijzen, waardoor een tijdelijke schok hardnekkige inflatie wordt. De totale inflatie kwam in april uit op 3,0%, tegen 2,6% in maart. Dat kwam vooral door energieprijzen, die op jaarbasis 10,9% stegen (Eurostat).

De onderliggende cijfers wijzen juist de andere kant op. De kerninflatie, zonder energie en voedsel, daalde naar 2,2%, tegen 2,3% een maand eerder (Eurostat). Cao-lonen stijgen met 2,6%, minder dan de 3,0% in 2025 (ECB Economic Bulletin). De loon-prijsspiraal waarvoor de ECB vreest, is dus nog niet begonnen.

Isabel Schnabel, binnen de ECB de luidste voorstander van verkrapping, zei het onomwonden: "Looking through is no longer an option." Volgens haar moet de rente ook omhoog als er een vredesakkoord met Iran komt (Bloomberg, RTE). De ECB probeert inflatie te stoppen voordat die breder wordt, vooral op basis van hardnekkige inflatieverwachtingen. Het bewijs dat die verbreding al gaande is, ligt er nog niet.

De subsidieval

Lagarde zei tegen regeringen dat energiesteun "temporary, targeted, and tailored" moest zijn (ECB press conference). Brede brandstofkortingen houden volgens haar de vraag op peil en dwingen de ECB harder te verkrappen. Maar zodra regeringen doen wat de ECB vraagt en steun intrekken, duwt de prijssprong de gemeten inflatie omhoog. Dat geeft de ECB vervolgens weer een extra argument om de rente te verhogen.

Italië laat die klem goed zien. Nadat de accijnskorting was gehalveerd, steeg diesel tot boven € 2 per liter (Teleborsa). Minister van Financiën Giorgetti noemde de verlenging met twee weken een "stopgap measure". In Spanje voegt het herstel van het oude btw-tarief ongeveer € 8 tot € 10 per maand toe aan een doorsnee elektriciteitsrekening (The Spanish Eye). Die verhogingen lopen door in de inflatiecijfers van juni en juli. Achteraf krijgen de haviken daarmee alsnog hun bevestiging.

Eén rente, twintig huizenmarkten

De renteverhoging raakt Zuid-Europa het hardst. In Spanje, Portugal, Italië en Griekenland hebben de meeste bestaande hypotheken een variabele rente, gekoppeld aan Euribor, de interbancaire rente die het ECB-beleid volgt. Euribor steeg in mei naar 2,82%, tegen 2,08% een jaar eerder (EFE). Een Spaans huishouden met een variabele hypotheek van € 150.000 die deze maand wordt herzien, betaalt daardoor ongeveer € 60 per maand meer (Rankia).

Duitsland is grotendeels afgeschermd. De meeste Duitse hypotheken zetten de rente voor 10 tot 15 jaar vast. Hetzelfde ECB-besluit dat een gezin in Madrid direct raakt, is in München nauwelijks merkbaar. De landen die energiesubsidies verliezen, zijn dus ook de landen waar huishoudens het meest blootstaan aan stijgende hypotheeklasten. De klap van juni concentreert zich daardoor in Zuid-Europa, terwijl het noorden relatief ongemoeid blijft.

De inflatiecijfers over mei, die Eurostat op 2 juni publiceert, zijn de laatste meting vóór het ECB-besluit. Als de kerninflatie op of onder 2,2% blijft, verhoogt de Raad van Bestuur de rente op basis van een verwachting van tweederonde-effecten, niet op basis van bewijs dat die al zijn begonnen. Philip Lane, hoofdeconoom van de ECB, erkende dat het "most benign scenario" van een tijdelijke energieschok "less likely" wordt (ECB speech). Als de ECB zich hierin vergist, heeft zij de economie afgeremd voor een probleem dat al aan het wegebben was.