ECB hekelt Duitse Commerzbank-blokkade

De vicepresident van de ECB zei hardop wat in een groot deel van Europa al werd gedacht. Luis de Guindos zei in een interview met de Financial Times dat het "heel moeilijk" is voor regeringen om te zeggen dat zij de Spaar- en Investeringsunie steunen en vervolgens bij een concrete transactie te zeggen: "Nee, hier zijn wij tegen." Die transactie is het bod van UniCredit op Commerzbank. Die regering is de Duitse. Daarmee beschuldigt een EU-topinstelling de grootste lidstaat openlijk van dubbelhartigheid over de interne markt die Duitsland zelf mede heeft ontworpen.

UniCredit heeft al 38,87% van Commerzbank in handen via een combinatie van directe aandelen, swaps en derivaten (Corriere della Sera, Ad Hoc News). Op 18 mei wees het bestuur van Commerzbank het aandelenbod af: te laag, te vaag. De Duitse staat, die een blokkeringsminderheid van 12% bezit, zoekt intussen naar elk bruikbaar middel om de deal te stoppen. Het ruilbod blijft open tot 16 juni.

De botsing legt een structurele zwakte in de Europese bankenintegratie bloot. In theorie steunt elke hoofdstad die. In de praktijk vindt iedereen wel een reden waarom het juist hier niet kan.

Berlijn vindt geen juridische hefboom

Duitsland heeft niet de bevoegdheid om deze deal te blokkeren. Die rol ligt sinds 2014 bij de ECB, die banken in de eurozone rechtstreeks onder toezicht houdt. De Duitse kartelwaakhond vormt nog de laatste formele hindernis, maar de fusie lijkt de mededingingsdrempels niet evident te overschrijden.

De regering overwoog een groter belang te kopen via KfW, de Duitse staatsontwikkelingsbank, voor ongeveer € 5 miljard. Het ministerie van Financiën ontkende dat plan. De radicaal-rechtse AfD dringt er bij bondskanselier Friedrich Merz op aan om de wet op buitenlandse investeringsscreening in te zetten en Commerzbank tot strategische infrastructuur te verklaren. Die route is staatsrechtelijk kwetsbaar en zou vrijwel zeker tot EU-juridische stappen leiden. Spanje heeft dat overigens al gemerkt: Madrid kreeg een inbreukprocedure aan de broek nadat het beperkingen oplegde aan de binnenlandse fusie tussen BBVA en Sabadell (Ainvest).

Wie zijn baan verliest

Commerzbank bedient ongeveer 24.000 zakelijke klantengroepen en verwerkt 30% van de Duitse buitenlandse handel. Vakbond ver.di schat dat tot 15.000 banen kunnen verdwijnen, vooral in Frankfurt en München. Volgens de ondernemingsraad kan het aantal oplopen tot 23.000. UniCredit heeft publiekelijk geen baangaranties gegeven.

Er is wel een precedent. Toen UniCredit in 2005 HypoVereinsbank (HVB) kocht, schrapte het ongeveer 9.000 banen, maar het behield het merk en bleef via een zelfstandige Duitse operatie krediet verstrekken aan kleine en middelgrote bedrijven. De gevreesde terugtrekking uit het lokale bedrijfsleven kwam er niet. Commerzbank zit alleen dieper in de Duitse economische infrastructuur. Precies daarom voeren de bonden dit keer harder oppositie.

Buiten Duitsland raakt de deal ook Polen, waar Commerzbank 69,1% bezit van mBank, de vijfde bank van het land (Pb.pl). UniCredit is daar zelf al actief. Toezichthouders zullen dus moeten beoordelen hoeveel concentratie er op de Poolse markt ontstaat.

Elke hoofdstad beschermt haar eigen banken

Elk Europees land beschermt zijn banken terwijl het openheid predikt. Frankrijk versterkte onlangs de bevoegdheden van zijn toezichthouder om bankfusies en -overnames te blokkeren, terwijl Parijs tegelijk pleit voor een Europese kapitaalmarktunie. Le Monde noemt het hele integratieproject een "Arlésienne": steeds beloofd, nooit geleverd.

De prijs van die versnippering is meetbaar. De 25 grootste banken van Europa samen zijn ongeveer evenveel waard als de vier grootste Amerikaanse banken bij elkaar. Volgens de ECB vergt de groene transitie tot 2030 jaarlijks € 1,2 biljoen aan financiering. Geen Europese bank kan, opgesloten in de eigen thuismarkt, op die schaal krediet verstrekken of risico’s dragen. Eurogroepvoorzitter Kyriakos Pierrakakis vatte het zo samen: "We need European champions, not national champions."

Institutionele fondsbeheerders beslissen uiterlijk 16 juni of zij hun aandelen aanmelden. Het signaal dat Duitsland nu afgeeft, bepaalt mede of een volgende grensoverschrijdende bankendeal überhaupt nog wordt geprobeerd.