Egypte zet Cypriotisch gas klem

Cyprus keurde op 19 mei de ontwikkeling goed van Kronos, een gasveld voor de kust, en doorbrak daarmee een impasse van vijftien jaar rond zijn gasreserves in het oostelijke Middellandse Zeegebied. Vanaf 2028 moet het eerste gas naar Europa gaan, via Egyptische installaties voor vloeibaarmaking. Maar Egypte is sinds 2024 veranderd van gasexporteur in recordimporteur. Voordat Cypriotisch gas Europese afnemers bereikt, moet het dus mogelijk eerst een Egyptisch tekort vullen.

De deal en de route

Het Cypriotische kabinet stemde in met het ontwikkelingsplan en de kernvoorwaarden van een Gas Sales Agreement voor Kronos, in Blok 6 van de exclusieve economische zone van Cyprus: de zeezone waar een kuststaat rechten heeft op grondstoffen. Kronos hoort bij een reeks vondsten, waaronder Aphrodite, Zeus en Calypso, met samen naar schatting circa 10 biljoen kubieke voet aan gasreserves die voor export zijn bestemd (Politis). Voor Kronos alleen is geen afzonderlijke reserveraming gepubliceerd.

Het consortium achter het veld, ENI en TotalEnergies, elk met 50%, wil het gas per pijpleiding naar de offshore-infrastructuur van het Egyptische Zohr-veld brengen. Daarna moet het in de Damietta-terminal vloeibaar worden gemaakt voor vervoer naar Europa. Als de definitieve overeenkomst in de komende weken rondkomt, kan de eerste productie eind 2027 of in de eerste helft van 2028 aankomen (Cyprus Mail, Protothema).

Cyprus kiest deze route omdat het zelf geen installaties heeft om gas vloeibaar te maken. De EastMed-pijpleiding, een geplande onderzeese verbinding van 1.900 kilometer naar Italië via Griekenland, verdween feitelijk van tafel nadat de VS in 2022 hun steun introkken. Egypte bood bestaande infrastructuur en ligt dichtbij. In februari 2025 sloten ENI en TotalEnergies een trilaterale overeenkomst met Egypte en Cyprus waarin deze exportroute werd vastgelegd.

Egypte krijgt voorrang

De Egyptische gasproductie daalde van 70,4 miljard kubieke meter (bcm) in 2021 naar 49,4 bcm in 2024, een terugval van een derde in drie jaar. Een deel daarvan komt door de lagere opbrengst van het grote Zohr-veld. Het land ging van 7 miljoen ton lng-export in 2022 naar een recordimport van 9,01 miljoen ton in 2025.

De Damietta-terminal, die voor Cypriotisch gas is aangewezen, werd in januari 2024 opnieuw opgestart, maar lag in mei alweer stil omdat Egypte het gas zelf nodig had. Het contract weerspiegelt die spanning. Volgens Al Manassa krijgt de binnenlandse Egyptische vraag voorrang, met een kwartaaltoets die gas kan weghalen bij Europese export. Blijft het Egyptische tekort bestaan, dan kunnen Europese afnemers kwartaal na kwartaal wachten op gas waarvoor zij al contracten hebben gesloten.

Het Oxford Institute for Energy Studies gaf zijn analyse van maart 2025 de titel "Cyprus upstream to help stabilize Egypt gas balances", niet "to supply Europe". De gezaghebbendste energieonderzoekers die deze deal bekijken, zien hem dus eerst als een stabilisatiemaatregel voor Egypte en pas daarna als een Europese aanvoerbron.

Wat nog ontbreekt

De EU verbruikte in 2024 ongeveer 332 bcm gas. Kronos zou op volle capaciteit naar schatting 6 tot 8 bcm per jaar kunnen leveren, minder dan 2,5% van dat totaal. In een markt waarin het aandeel van Russisch pijpleidinggas daalde van circa 40% in 2021 naar ongeveer 6% in 2025 helpt elke nieuwe bron aan de marge. Nuttig, maar niet beslissend.

Andere gasprojecten in Zuidoost-Europa volgen een vergelijkbare tijdlijn. Het Roemeense Neptun Deep verwacht het eerste gas in het najaar van 2027, met een capaciteit van 8 bcm per jaar. Kronos is alleen het enige project waarvan de exportroute door een land loopt dat het gas mogelijk zelf houdt.

De deal is bovendien nog niet rond. ENI heeft nog geen definitief investeringsbesluit genomen: de formele toestemming om het geld daadwerkelijk vast te leggen. De onderzeese pijpleiding naar Egypte moet nog worden gebouwd, en de commerciële voorwaarden blijven vertrouwelijk. Zoals Politis opmerkte: een vondst is nog geen ontwikkelingsplan, een plan is nog geen investeringsbesluit, en een investeringsbesluit betekent nog geen winning.

Het Aphrodite-veld, dat in 2011 voor de kust van Cyprus werd ontdekt, produceert nog altijd niet en komt mogelijk pas in 2031 op gang. Kronos beweegt op papier sneller. Of dat in de praktijk ook zo is, hangt af van een factor die Cyprus niet controleert: de groeiende Egyptische vraag naar eigen gas.