EIB opent geldkraan voor Litouwse basis

Litouwen bouwt in Rūdninkai een militair complex met € 369 miljoen aan gecombineerde financiering van de Europese Investeringsbank, Swedbank en SEB (EIB). De EIB, de publieke bank van de EU die via de verdragen is verankerd en eigendom is van alle 27 lidstaten, is daarmee geen wapenbank geworden. Wel verschuift de bank de grens tussen ontwikkelingsfinanciering en defensiebeleid door militaire infrastructuur financierbaar te maken. Andere regeringen aan de oostflank kijken al naar dezelfde route.

De regel die verdween

Tot september 2024 eiste de EIB dat defensiegerelateerde projecten meer dan de helft van hun inkomsten uit civiel gebruik haalden (EIB). Die toets hield de meeste militaire infrastructuur buiten bereik. Kazernes, logistieke knooppunten en oefenterreinen konden immers niet geloofwaardig stellen dat hun inkomsten vooral civiel waren, ook niet als er geen wapens aan te pas kwamen.

De ministers van Financiën van de lidstaten, die samen de Raad van Gouverneurs van de EIB vormen, stemden ermee in die eis te schrappen en het veiligheidsmandaat van de bank te verruimen. Wapens en munitie blijven uitgesloten. Gebouwen, wegen, energiesystemen en huisvesting op een militair terrein komen nu wel in aanmerking: infrastructuur die militaire activiteit ondersteunt zonder wapens te financieren (Scope Ratings). Rūdninkai ligt precies op die grens. Het doel is onmiskenbaar militair, maar de lening dekt infrastructuur, geen bewapening.

Twee toepassingen van dezelfde opening

Wat deze wijziging betekent, hangt af van waar men in Europa zit.

Aan de oostflank is Rūdninkai een veiligheidskwestie in de vorm van een financieringspakket. Poolse berichtgeving plaatst Litouwse militaire infrastructuur in een afschrikkingsketen rond de Suwałki-corridor, de smalle landverbinding tussen Polen en de Baltische staten (Onet). Warschau wil NAVO-pijpleidingen doortrekken, wegen verbeteren en kosten verschuiven van nationale begrotingen naar gedeelde EU-instrumenten (WP). Letland ziet dezelfde behoefte en heeft zich aangesloten bij een door Canada geleid initiatief voor een aparte Defence, Security and Resilience Bank, al heeft die instelling nog geen bevestigd kapitaal en ook geen kredietverlening (LRT).

Frankrijk leest de versoepeling vooral industrieel. Bpifrance, de publieke investeringsbank van Frankrijk, en de EIB leidden € 150 miljoen naar Franse mkb-bedrijven in veiligheid en defensie, gepresenteerd als strategische autonomie in plaats van territoriale afschrikking (Caisse des Dépôts). Een afzonderlijke grote EIB-lening aan Airbus onderstreepte hetzelfde punt: Europa kan defensierelevante industrie financieren via zijn ontwikkelingsbank (Le Monde).

De oostflank heeft financierbaar beton en logistiek nodig. Frankrijk heeft financierbare luchtvaartindustrie en toeleveringsketens nodig. De beleidswijziging bedient beide belangen, en juist daarom kwam zij erdoor.

Wat de deal bewijst en wat niet

Dat Swedbank en SEB naast de EIB instappen, is het minder zichtbare maar veelzeggendere deel van Rūdninkai. Als een publieke bank krediet verstrekt aan een militair project, kunnen commerciële banken volgen zonder meteen te vrezen dat defensieblootstelling hun duurzaamheidsprofiel of publieke reputatie schaadt. De EIB heeft bevestigd dat zij kredietverlening via commerciële banken aan veiligheids- en defensiebedrijven uitbreidt (Scope Ratings). Een project met EIB-steun oogt als publiek beleid, niet als een risicovolle gok die banken liever mijden.

Het Zweedse bewijs draagt alleen geen grotere conclusie. Zweedse toezichthouders publiceren nog altijd gewone regels voor bankrisico's, zonder publieke doctrine die banken verplicht defensie als kredietprioriteit te behandelen. SEB en Swedbank stapten in deze specifieke deal. Dat bewijst niet dat de Noordse financiële sector zijn benadering van defensie opnieuw heeft ingedeeld.

Een Duitstalig financieel commentaar omschreef de EIB als een instelling die richting "wapenbank" schuift (Kettner Edelmetalle). Die beschuldiging gaat te ver: wapens en munitie blijven formeel uitgesloten. Toch raakt zij aan een reëel governanceprobleem. De EIB publiceert niet waarom het ene project wel kwalificeert en het andere niet. Burgers kunnen de richting zien, maar niet de afwegingen per deal controleren.

Rūdninkai is daarmee nog geen herhaalbaar model. Het is één deal, met voorwaarden die noch de EIB noch de deelnemende banken volledig openbaar hebben gemaakt. Polen, Letland en Roemenië hebben allemaal infrastructuur die in hetzelfde sjabloon zou kunnen passen, maar een publieke pijplijn met vergelijkbare leningen bestaat niet. Wie verliezen opvangt als een project tegenvalt, blijft eveneens onuitgesproken: de EIB, de commerciële kredietverstrekkers of de gastregering. Het Litouwse ministerie van Defensie, het bestuur van de EIB en de private banken zijn dat antwoord verschuldigd. De EIB heeft de grens tussen ontwikkelingsfinanciering en defensiebeleid verlegd. Of zij die grens zichtbaar bewaakt, bepaalt of deze verschuiving legitiem blijft.