Eli Lilly halveert Duitse fabrieksinvestering

Eli Lilly bouwt van zijn fabriek in het Duitse Alzey van $2,5 miljard alleen nog de "minimale omvang". Daarmee wordt het project feitelijk gehalveerd. De ruwbouw is bijna klaar en 300 werknemers zijn al aangenomen, maar de geplande groei naar 1.000 banen verdwijnt van tafel. Enkele uren later schrapte Boehringer Ingelheim € 900 miljoen aan geplande Duitse investeringen voor 2027-2030. Beide bedrijven wijzen naar dezelfde oorzaak: de nieuwe Duitse besparingswet voor de zorgverzekering.

Berlijns fiscale klem

Die wet, het GKV-Beitragssatzstabilisierungsgesetz, moet de premie voor de wettelijke zorgverzekering stabiliseren. De aanleiding is reëel. In 2026 liep de gemiddelde Duitse zorgverzekeringsbijdrage op tot een record van 17,5% van het brutoloon. Zonder hervormingen kunnen de totale sociale premies volgens de Duitse raad van economische adviseurs in 2040 uitkomen op 49,7%. De wet moet in 2027 € 16,3 miljard aan besparingen in het zorgstelsel opleveren.

Voor de farmaceutische sector draait het om één mechanisme: een dynamische fabrikantenkorting. Dat is een verplichte korting op geneesmiddelenprijzen die automatisch oploopt naarmate de zorgverzekeringsuitgaven stijgen. Over de mogelijke hoogte lopen de ramingen sterk uiteen. De vfa, de belangrijkste Duitse farmalobby, rekent op ongeveer 20% van de catalogusprijs in 2030. Pharma Deutschland, dat generieke producenten en middelgrote farmabedrijven vertegenwoordigt, waarschuwt voor 50%. Juist die ingebouwde escalatie, meer dan het huidige kortingsniveau, maakt langetermijnplanning volgens de bedrijven vrijwel onmogelijk. De farmasector is goed voor ongeveer 3,3% van de zorgverzekeringsuitgaven, maar moet circa 12% van de geplande besparingen dragen.

Parijs heeft het chequeboek klaar

De Franse draai van Boehringer staat niet op zichzelf. Op 1 juni beloofde het bedrijf tijdens Macrons investeringstop "Choose France" € 500 miljoen te steken in vier Franse productielocaties. Twee dagen later volgde de Duitse annulering van € 900 miljoen. In totaal werd op Choose France € 600 miljoen aan farma-investeringen aangekondigd, drie keer zoveel als een jaar eerder.

Volgens de aantrekkelijkheidsbarometer van EY is het aantal buitenlandse investeringsprojecten in Duitsland sinds 2019 met 44% gedaald; in Frankrijk was de daling 28%. De Duitse topman van Boehringer zei het onomwonden: "De volgende innovatie gaat, zoals de zaken er nu voorstaan, niet naar Duitsland".

84% marges tegenover verplichte kortingen

Eli Lilly boekte in 2025 een omzet van $65,2 miljard, 45% meer dan een jaar eerder, met brutomarges van 84,3%. Van elke dollar omzet bleef dus 84 cent over na productiekosten. Boehringer rapporteerde € 27,8 miljard omzet, een stijging van 7,3%. Duitse prijzen voor gepatenteerde geneesmiddelen liggen nu al op 114% van het Europese gemiddelde. Bij zulke marges en prijsniveaus schuurt het argument dat hogere Duitse kortingen commercieel onhoudbaar zijn toch met de financiële werkelijkheid.

De verschuiving laat vooral zien waar de macht van Brussel ophoudt. In mei 2026 bereikten de EU-instellingen een voorlopig akkoord over de Critical Medicines Act, bedoeld om farmaceutische productie terug naar Europa te halen. Maar prijsbeleid in de zorg is volgens de EU-verdragen een nationale bevoegdheid. Elke regering bepaalt haar eigen geneesmiddelenprijzen; Brussel kan die keuze niet overrulen. De EU kan prikkels geven om fabrieken op Europese bodem te bouwen. Zij kan niet voorkomen dat een lidstaat de investeringssom minder aantrekkelijk maakt.

Het Europese aandeel in de wereldwijde productie van API's, de werkzame farmaceutische bestanddelen die een geneesmiddel laten werken, is gedaald van 63% in 1981 naar ongeveer 6% nu. Het voorgestelde fonds van € 5 miljard onder de Critical Medicines Act is bovendien een post in een toekomstige EU-begroting, geen vastgelegd geld.

Berlijn zit klem. Het moet zorgkosten beteugelen die werknemers en werkgevers met recordpremies opzadelen. Maar als investeringen naar Toulouse en Cork gaan in plaats van naar Alzey en Ingelheim, wordt de Europese farmaceutische soevereiniteit niet vanuit Beijing uitgehold. Dan gebeurt het van binnenuit, door de begrotingsnood van de eigen lidstaten.