EPPO pakt brandstoffraude van €135 million aan

Speciale eenheden vielen een villa in Brandenburg binnen. Douaneonderzoekers voerden huiszoekingsbevelen uit in Polen. In Letland hielden autoriteiten verdachten aan. In één gecoördineerde actie werden in drie EU-lidstaten 11 mensen opgepakt (Tag24).

De operatie werd geleid door het Europees Openbaar Ministerie, EPPO, de onafhankelijke EU-instantie die grensoverschrijdende fraude met Europees geld kan onderzoeken en vervolgen. De zaak, met de naam "Water into Wine", draait volgens EPPO om een internationaal netwerk dat via dieselhandel voor miljoenen euro's aan btw-fraude zou hebben gepleegd (EPPO).

Smeerolie op papier, diesel in de praktijk

De vermoedelijke fraude zat niet in verborgen tankwagens aan de grens, maar in gewone facturen. Brandstof kwam vanuit Polen Duitsland binnen als smeerolie, een product dat lager wordt belast, en werd daarna opnieuw gelabeld en verkocht als diesel (EPPO, Tag24). Het verschil tussen de papieren omschrijving en de feitelijke brandstof leverde de winst op.

In een eerdere fase klaagde EPPO zes verdachten aan. Volgens het OM leidden meer dan 3.000 brandstofleveringen tot frauduleuze btw-aftrek van € 23,7 miljoen (EPPO). Duitse media meldden na de laatste inval vermoedelijke schade van ongeveer € 45 miljoen aan btw en meer dan € 90 miljoen aan accijnzen, al gaat het daarbij nog om niet-bewezen beschuldigingen (Tag24). Dat geld komt rechtstreeks uit nationale schatkisten, dus uit belastinginkomsten en overheidsbudgetten.

Eén aanklager, drie landen

Voor de komst van EPPO zou een zaak die Duitsland, Polen en Letland bestrijkt drie afzonderlijke onderzoeken hebben vereist, hooguit verbonden via trage verzoeken om wederzijdse rechtshulp. EPPO, opgericht via Verordening 2017/1939 van de Raad, heeft dat veranderd. De aanklagers werken binnen nationale rechtsstelsels, maar onder één Europese leiding. Nationale diensten voeren nog steeds invallen uit. Nationale rechters tekenen nog steeds huiszoekingsbevelen. Eén kantoor bepaalt nu wel dat bewijs uit drie landen in één dossier thuishoort.

Die constructie is bedoeld voor een probleem dat veel geld kost. Bij grensoverschrijdende btw-fraude kopen lege vennootschappen goederen belastingvrij over de grens, rekenen zij btw bij binnenlandse verkoop en verdwijnen zij voordat die btw wordt afgedragen. Volgens schattingen kost dat lidstaten jaarlijks € 12,5 miljard tot € 32,8 miljard. Diesel leent zich daar goed voor: grote volumes, fysiek nauwelijks te onderscheiden over grenzen heen, en verpakt in accijnscategorieën waarmee via heretikettering kan worden gespeeld (Europol).

Te weinig aanklagers, te veel gaten

EPPO heeft 182 aanklagers voor 24 van de 27 EU-lidstaten (RTÉ). Drie landen doen niet mee, waaronder Ierland. Dat gat telt. EPPO-functionaris Andrés Ritter waarschuwde onlangs dat Ierland aantrekkelijk kan worden voor lege vennootschappen die bij grensoverschrijdende fraude worden gebruikt, omdat onderzoekers daar geen gebruik kunnen maken van EPPO's directe grensoverschrijdende instrumenten (The Irish Times). Waar EPPO niet bij kan, kan fraude zich immers vestigen.

Belastingdata vormen een tweede knelpunt. Nationale autoriteiten bewaren btw-gegevens nog altijd apart, waardoor EPPO-aanklagers een verdachte transactie niet altijd snel van het ene land naar het andere kunnen volgen. De EU-Raad, waar ministers van de lidstaten wetgeving vaststellen, heeft voorlopig ingestemd met betere toegang voor EPPO tot Eurofisc, het EU-netwerk voor de uitwisseling van informatie over btw-fraude tussen lidstaten. Definitieve goedkeuring moet nog volgen (Brussels Times). Snellere gegevensuitwisseling zou aanklagers in staat stellen een hergelabelde brandstoflading binnen dagen over grenzen te volgen, niet pas na maanden.

Eind 2025 meldde EPPO 3.602 lopende onderzoeken met een geschatte schade van € 67,27 miljard (EPPO). Dat is de werklast voor 182 mensen.

Wat nog niet bewezen is

Het openbare dossier is dunner dan de invallen doen vermoeden. Er is geen uitsplitsing gepubliceerd van het aantal arrestaties per land. Ook bedrijfsnamen, rollen van verdachten en in beslag genomen bezittingen zijn voor deze actiegolf niet bekendgemaakt. Alle verdachten gelden als onschuldig zolang hun schuld niet is bewezen.

EPPO kan inmiddels zaken openen die vroeger veel moeilijker op te bouwen waren. Of 182 aanklagers, verspreid over een continent met 3.600 open dossiers, gecoördineerde invallen ook kunnen omzetten in veroordelingen, moet deze dieselzaak laten zien.