EPPO onderzoekt Bulgaarse spoorcontracten

De Bulgaarse minister van Transport Georgi Peev zegt dat het Europees Openbaar Ministerie (EPPO, de EU-aanklager voor fraude met Europees geld) onderzoek doet naar 17 spoorcontracten die tussen 2019 en 2021 zijn gesloten. Volgens Peev nam de Bulgaarse spoorinfrastructuurbeheerder NKZHI voor ongeveer 765 miljoen euro aan verplichtingen op zich zonder dat de financiering was geregeld (24 Chasa, Boulevard Bulgaria).

Wat op dit moment vaststaat, is nog geen strafbare fraude. Het aantoonbare probleem is dat een staatsbedrijf contracten tekende waarvoor het geen dekking had. Of daarbij ook EU-geld is verdwenen, is inmiddels de strafrechtelijke vraag.

EPPO heeft het onderzoek zelf niet bevestigd (Fakti). De claim rust volledig op publieke uitspraken van Peev en Bulgaarse mediaberichten. Toch is de context relevant: de minister bracht de informatie zelf naar buiten, noemde het aantal contracten en zei dat zijn ministerie volledig met de aanklagers meewerkt. Dit lijkt eerder op een nieuwe regering die de erfenis van haar voorgangers blootlegt dan op een lek uit het parket.

Als overtredingen worden vastgesteld, kan Bulgarije te maken krijgen met terugbetalingen of kortingen op EU-financiering van meer dan 400 miljoen euro aan gerelateerd geld (BNR News, Fakti). Welk EU-fonds precies risico loopt, is nog onduidelijk. OLAF, de administratieve fraudebestrijdingsdienst van de EU, onderzoekt daarnaast afzonderlijk twee contracten voor de levering van rollend materieel.

Een Europese aanklager via nationale rechtbanken

EPPO is geen Europese politiedienst. De strategische aansturing komt uit Luxemburg, maar zaken lopen binnen lidstaten via Europese gedelegeerde aanklagers, die werken met nationale politie, nationale rechtbanken en nationale bewijsregels (EPPO, Verordening 2017/1939). In Bulgarije kan een Europese vervolgingsketen dus de leiding nemen in een zaak rond EU-geld, maar Bulgaarse onderzoekers en rechters moeten het dossier wel dragen.

Die hybride constructie doet ertoe in het spoordossier. EPPO kan het onderzoek sturen en voorkomen dat het binnenslands wordt weggemoffeld. Wat het niet kan, is gebrekkige aanbestedingsdossiers of ontbrekende documentatie achteraf repareren. In 2024 verwerkte het parket 6.547 meldingen van strafbare feiten en stelde het naar eigen zeggen vermoedelijke schade vast van meer dan 24,8 miljard euro, blijkt uit het jaarverslag. Dat zijn vermoedens, geen bewezen verliezen. Tussen verdenking en bewijs in de rechtszaal zit precies de ruimte waarin veel zaken sneuvelen, zeker als de oorspronkelijke administratie nooit bestand was tegen controle.

Het contrast met landen die niet meedoen laat zien waarom EPPO-lidmaatschap telt. Lidstaten die deelnemen krijgen ongemakkelijke onderzoeken over zich heen, maar hebben ook een vervolgingskanaal dat deels buiten de nationale politieke controle staat. Landen die erbuiten blijven, zoals Hongarije, laten vermoedelijke fraude volledig bij nationale aanklagers liggen (EPPO participating states).

Waar uitvoering vastloopt

Het Bulgaarse spoordossier wijst op een kwetsbaarheid die verder reikt dan één land: de uitvoeringsketen onder politieke financieringsbesluiten. Aanbesteding, vergunningen, financieringscontrole, oplevering, auditsporen. De Europese Rekenkamer heeft herhaaldelijk gewezen op zwakheden in de systemen die fraude met EU-geld moeten opsporen en bestraffen (ECA), en EPPO voerde gecoördineerde invallen uit in meerdere lidstaten in onderzoeken naar fondsenfraude (Euronews). Roemenië krijgt intussen vergelijkbare waarschuwingen: het kan miljarden aan herstelfondsen verliezen als projecten de Europese betalingstermijnen niet halen (Libertatea).

Een project kan formeel door nationale goedkeuring heen komen terwijl de vraag die bepaalt of geld is verspild nauwelijks wordt gesteld. In Bulgarije was die vraag basaal: was de financiering van het contract bevestigd? Volgens de eigen uitspraken van de minister was dat niet zo.

De 17 contracten, de aannemers, de betrokken EU-programma's en de vermoedelijke strafbare feiten zijn nog niet openbaar. Totdat EPPO of een rechtbank de omvang van het dossier bevestigt, blijft de stevigste conclusie die van Peev zelf: het Bulgaarse spoor heeft voor honderden miljoenen aan verplichtingen opgenomen zonder de dekking daarvoor te hebben. Het strafrechtelijk onderzoek moet uitwijzen of er ook EU-geld is meegegaan, en of iemand daarvoor aansprakelijk wordt gehouden.