Estland koopt pantservoertuigen voor Moldova

Met meer dan € 50 miljoen aan EU-geld koopt Moldavië ruim 100 tactische pantservoertuigen voor zijn leger (ERR, Digi24). Het geld komt uit de Europese Vredesfaciliteit, de EPF: een instrument buiten de gewone EU-begroting waarmee lidstaten gezamenlijk militaire steun aan partnerlanden kunnen financieren (EUR-Lex). Het Estse Centre for Defence Investments, RKIK, tekende de raamovereenkomst met het Moldavische ministerie van Defensie en de Canadese fabrikant Roshel. Daarmee krijgt iets tastbaars wat de EU al jaren belooft: veiligheidssteun voor een land dat rechtstreeks onder Russische druk staat. De inkooppraktijk groeit inmiddels wel sneller dan de publieke verantwoording eromheen.

Hoe Estland de inkoper van de EU werd

De EPF werkt anders dan de meeste EU-uitgaven. De Europese Raad, waar regeringsleiders de politieke lijn uitzetten, keurt de steun goed. Lidstaten betalen via nationale bijdragen, dus niet via de reguliere EU-begroting. Maar daarna moet iemand nog steeds prijzen uitonderhandelen, contracten tekenen en leveringen organiseren. Voor Moldavië doet Estland dat.

RKIK verzorgt sinds 2022 EPF-aanbestedingen voor Moldavië en beheerde eerder al contracten voor logistiek materieel, communicatieapparatuur en surveillancetechnologie (ERR). De deal met Roshel is de grootste in die reeks en valt binnen een steunpakket voor 2022-2025 dat de Moldavische mobiliteits- en transportcapaciteit moet versterken (True North Strategic Review, Defence Blog). De voertuigen moeten uiterlijk in mei 2027 zijn geleverd.

De taakverdeling lijkt bewust gekozen. Een kleine Baltische staat met geloofwaardige defensie-instellingen treedt op als inkoper van EU-geld. Brussel besluit en betaalt. Tallinn onderhandelt en koopt in. Chișinău ontvangt. Zo wordt Estland een uitvoerende arm van het Europese veiligheidsbeleid, met aanbestedingskennis die grotere lidstaten vooralsnog niet op vergelijkbare wijze hebben ingebracht.

Een snel groeiende toezegging

Moldavië is na Oekraïne inmiddels de grootste ontvanger van EPF-steun, met € 197 miljoen aan vastgelegde middelen voor 2021-2025 (EEAS, EEAS). In mei stelde EU-buitenlandchef Kaja Kallas voor om de jaarlijkse EPF-steun voor Moldavië te verdubbelen naar € 120 miljoen. Daarmee zou het de grootste EPF-pot buiten Oekraïne worden (EEAS).

Volgens de Moldavische minister van Defensie Anatolie Nosatîi moeten de voertuigen training, interoperabiliteit en aansluiting bij Europese standaarden verbeteren (Digi24). Roemenië, buurland van Moldavië en taalkundig nauw verbonden, ziet de aankoop als directe versterking van de Moldavische defensie. In Oost-Europa is de politieke steun breed.

Niet elke lidstaat denkt daar hetzelfde over. De Slowaakse premier Robert Fico beschouwt EU-militaire steun aan niet-lidstaten als escalerend en profileert Bratislava als een "vredesland" (European Interest). Zijn bezwaar richt zich niet specifiek op dit contract, maar op de categorie EPF-militaire steun als geheel. Toch laat het de structurele grens zien: EPF-maatregelen vergen instemming van de lidstaten in de Raad, en regeringen die militaire steun als provocatie zien, kunnen toekomstige pakketten vertragen.

Het verantwoordingsgat

De belangrijkere spanning zit niet in de politieke tegenstand, maar in de transparantie. Het aanbestedingscontract zelf, het onderhoudsplan en de afspraken over wie na levering betaalt voor reserveonderdelen, reparaties en training zijn in de geraadpleegde publieke stukken niet terug te vinden (Defence Blog). We weten dat de voertuigen komen. We weten niet wie de ondersteuningsketen beheert zodra ze er zijn.

Dat doet ertoe omdat dit model wordt opgeschaald. Als de EU de EPF-toewijzing voor Moldavië inderdaad verdubbelt naar € 120 miljoen per jaar, zullen RKIK of vergelijkbare nationale agentschappen grotere bedragen beheren met dezelfde beperkte publieke documentatie. De vraag is niet of de EU pantservoertuigen voor een partnerland kan kopen. Dat kan zij duidelijk wel. De vraag is of belastingbetalers kunnen volgen wie het geld heeft goedgekeurd, wie de vloot na levering beheert en wie verantwoording aflegt als dit inkoopmodel wordt uitgerold naar meer landen en grotere contracten.