Estland koopt Roshel-voertuigen voor Moldavië

Het Estse centrum voor defensieaanbestedingen heeft een contract getekend voor meer dan 100 Canadese pantservoertuigen van Roshel voor de Moldavische strijdkrachten. Volgens berichtgeving gaat het om meer dan € 50 miljoen en moeten de voertuigen uiterlijk in mei 2027 worden geleverd (Digi24). Het geld komt uit de European Peace Facility, het buiten de EU-begroting geplaatste fonds voor militaire steun. De koper is een Estse overheidsdienst. De ontvanger is een Moldavisch leger aan de rand van een oorlogsgebied. De leverancier komt uit Canada. Die keten zegt meer over de manier waarop de EU partnerlanden bewapent dan menig slotverklaring na een top.

Waarom de EU-begroting geen wapens kan kopen

De EU-verdragen verbieden militaire uitgaven uit de gewone EU-begroting. Om dat verbod te omzeilen, hebben de lidstaten de European Peace Facility (EPF) opgezet, die zij rechtstreeks financieren. De Raad, waar de nationale regeringen zitten, bestuurt het fonds buiten de normale begrotingsregels om (Council). Daardoor kan de EPF sneller en flexibeler opereren dan reguliere EU-uitgaven. Tegelijk heeft het Europees Parlement, dat normaal toezicht houdt op Europees geld, maar beperkt zicht op waar deze middelen precies naartoe gaan.

Moldavië is binnen de EPF de op een na grootste begunstigde na Oekraïne. Sinds 2021 heeft de EU via het fonds € 197 miljoen naar Moldavië geleid, onder meer voor materieel en training om het Moldavische leger dichter bij EU-standaarden te brengen (European Commission, Vocea Basarabiei). In april 2024 keurde de Raad formeel Moldavië-specifieke steun goed, expliciet gekoppeld aan de oorlog van Rusland tegen Oekraïne (Council).

Brussel keurt goed, Estland koopt, Moldavië ontvangt

Het Roshel-contract is minder interessant vanwege de voertuigen zelf dan vanwege de leveringsketen erachter. De EU heeft militaire steun aan Moldavië goedgekeurd. Maar de EU heeft geen centrale dienst die pantservoertuigen koopt. Daarom treedt het Estse RKIK, het nationale centrum voor defensie-investeringen, op als koper: het schrijft de aanbesteding uit, tekent het contract en beheert de levering. De EU-regeringen leveren het politieke mandaat en het geld. Moldavië krijgt het materieel.

Deze constructie wordt op de oostflank van de EU steeds normaler. Zij maakt defensiebeleid mogelijk zonder dat Brussel een federale aanbestedingsbureaucratie hoeft op te bouwen. Toch roept ze een voor de hand liggende vraag op: waarom is juist RKIK aangewezen als uitvoerder, en niet een dienst uit een andere lidstaat? Geen openbaar document legt uit hoe die keuze is gemaakt, welke criteria golden bij de selectie van de leverancier of wat de stuksprijs is.

De Canadese leverancier laat overigens nog iets zien: EPF-aanbestedingen voor partnerlanden staan open voor producenten van buiten de EU. In eerdere Estse aanbestedingsdocumenten voor Moldavië-gerelateerde contracten konden inschrijvers uit Canada, de VS, het VK, Japan en Zuid-Korea meedoen (SSB).

De buren kijken mee

Voor Roemenië, dat aan Moldavië grenst, past de deal in een directe veiligheidsafweging. Moldavië ligt tussen Roemenië en de nevenschade van de oorlog. Drone-incidenten bij Galați en Constanța hebben die nabijheid tastbaar gemaakt (DW Romania). Een beter uitgerust Moldavisch leger betekent één kwetsbare schakel minder tussen het oorlogsgebied en EU-grondgebied.

Hongarije gebruikt daarentegen al langer zijn vetomacht in de Raad om EU-steun aan Oekraïne en Moldavië te vertragen (Portfolio). Boedapest heeft dit contract niet geblokkeerd. Maar toekomstige EPF-miljarden blijven onderhevig aan politieke vertraging, terwijl Europarlementariërs de lidstaten juist hebben opgeroepen het aandeel voor Moldavië te vergroten (Moldova1).

Snelheid zonder veel controle

De Roshel-deal werkt als een praktijktest: EU-besluitvorming heeft binnen de gemelde planning concreet materieel opgeleverd. Het openbare dossier is wel dun. Nergens staat wie RKIK heeft gekozen, wat de stuksprijs is of waar burgers prestatierapportages kunnen inzien. Het Europees Parlement heeft door de opzet van de verdragen weinig begrotingsmacht over EPF-uitgaven. Ook het Moldavische parlement komt in de beschikbare berichtgeving over het contract niet voor.

De EU bouwt zo aan een defensieleveringssysteem dat sneller werkt dan de gewone begroting toestaat. Het Roshel-contract bewijst dat het systeem kan leveren. Het laat nog niet zien wie antwoord geeft wanneer het publiek vraagt waarom deze dienst is gekozen, waarom deze leverancier won en wat de voertuigen werkelijk kosten.