Estland haalt drone neer, Roemenië wacht

Op 19 mei schoten NAVO-jagers boven Estland een drone neer, de eerste onderschepping in de geschiedenis van het land (Polsat News). Diezelfde nacht vielen Russische drones de Oekraïense haven Izmajil aan, recht tegenover Roemenië aan de overkant van de Donau. Roemenië stuurde twee F-16's de lucht in, volgde de aanval op de radar en waarschuwde burgers (Hotnews). Geschoten werd er niet. Vijf dagen eerder was de Letse regering gevallen nadat neergestorte drones op Lets grondgebied fatale gaten in de luchtverdediging hadden blootgelegd (Le Monde). Eén bondgenootschap, één dreiging, vijf verschillende reacties.

Geen gemeenschappelijke regels voor het vredesluchtruim

De NAVO heeft geen gezamenlijk protocol voor het neerschieten van drones in vredestijd. De geheime inzetregels gelden alleen voor NAVO-eenheden die onder NAVO-taakstelling opereren en geven voorrang aan de-escalatie boven militair ingrijpen. Nationale krijgsmachten die op eigen grondgebied optreden, vallen volledig buiten de NAVO-commandostructuur. Elk land moet dus zelf wetgeving maken die het neerhalen van drones toestaat. De meeste hebben dat niet gedaan.

Roemenië laat zien hoe dat gat er in de praktijk uitziet. Boekarest nam in 2025 wetgeving aan om drones neer te schieten en gaf piloten op 15 mei toestemming om te vuren op Russische toestellen die het Roemeense luchtruim binnendringen. Vier dagen later stegen F-16's op en keerden zij terug zonder te schieten. Sinds 2022 hebben minstens 66 Russische drones het Roemeense luchtruim geschonden. Geen enkele werd neergehaald. Op de B9-top, de Bucharest Nine van oostelijke NAVO-landen die hun veiligheidsbeleid afstemmen, vroegen bondgenoten Roemenië op 13 mei waarom dat zo was. Een antwoord kwam er niet.

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte benoemde op dezelfde top overigens de financiële absurditeit: "We cannot continue taking out $20,000 costing drones with 3 or 4 million costing missiles". Operation Eastern Sentry, in september 2025 opgezet nadat drones het Poolse luchtruim waren binnengevlogen, zorgt wel voor geïntegreerde monitoring, maar geeft geen bevoegdheid om in te grijpen.

Vijf landen, vijf afwegingen

In Slowakije eiste president Pellegrini spoedwetgeving die het leger toestaat drones in vredestijd te onderscheppen. Hij pleitte voor een juridische "dreigingsstaat" tussen vrede en oorlog. Premier Fico weigerde de veiligheidsraad bijeen te roepen en noemde dat onnodig. Twee dagen voordat drones doelen op tientallen kilometers van Slowaakse dorpen raakten, was hij teruggekeerd uit Moskou.

Hongarije behandelde droneverdediging als diplomatiek wisselgeld. De regering-Magyar Péter gebruikte aanvallen bij Transkarpatië als hefboom voor een elfpuntseis over minderheidsrechten in Oekraïne. Defensiesamenwerking werd daarmee afhankelijk gemaakt van de manier waarop Kyiv met etnische Hongaren omgaat, meldde Euronews.

Bulgarije ondertekende de gezamenlijke B9-verklaring, maar stuurde alleen zijn NAVO-ambassadeur, de laagste vertegenwoordiging van de negen leden. Enkele dagen later weigerde Sofia het Speciale Tribunaal voor Russische agressie tegen Oekraïne te steunen. Alleen Hongarije, Slowakije en Malta onthielden zich eveneens (BNR).

Polen bouwt intussen eigen capaciteit op. Het fortificatieprogramma Shield East bestrijkt 260 km van de oostgrens en omvat geïntegreerde antidrone-systemen (Pools ministerie van Defensie). Warschau wacht dus niet tot de NAVO het eens wordt over gemeenschappelijke regels.

Wat de B9-top niet opleverde

In de gezamenlijke verklaring van de top werd Rusland de "belangrijkste, langdurige en directe dreiging" genoemd. Ook beloofden de landen toe te werken naar defensie-uitgaven van 5% van het BBP in 2035 (NAVO). Bindende doelen voor antidrone-capaciteit kwamen er niet. Gemeenschappelijke inzetregels evenmin.

Zonder zulke regels kan Rusland dezelfde test blijven herhalen. In Letland viel de regering. In Slowakije raakte de top verdeeld. Roemenië slikte luchtruimschendingen zonder terug te schieten. Hongarije onderhandelde. Bulgarije hield zich stil. Polen bouwde muren. De Russische dronecampagne is erop ingericht precies die versnippering uit te lokken. Tot nu toe werkt dat.