Route naar Sillamäe voert door Russische wateren

Russische grenswachten hielden op 1 oktober de Västerbotten tegen, een vrachtschip op weg naar de Estse haven Sillamäe, toen het een kort stuk door Russische wateren voer. Ze hielden het schip urenlang vast en lieten het daarna gaan. Volgens Estland heeft Moskou nooit uitgelegd waarom (ERR). Het was de tweede Russische stop op deze route. Nadat Rusland in 2025 een tanker had tegengehouden, besloot Estland het scheepvaartverkeer naar Sillamäe door eigen wateren te leiden (Yle). Toch koos dit schip de Russische route.

Uren voor anker, zonder uitleg

Het schip lag een groot deel van de dag voor anker in Russische territoriale wateren. Uit scheepstrackinggegevens die de Finse krant Aamuposti analyseerde, bleek dat het in de late namiddag weer onderweg was (Aamuposti).

Rusland heeft niets over de stop gezegd. Geen Russische functionaris heeft de beslissing opgeëist en in de berichtgeving is geen bevel, beschuldiging of inspectieverslag opgedoken.

Waarom grote schepen door Russische wateren varen

De geografie dwingt grote schepen die route te nemen. Voor grote schepen is de vaarroute door Russische wateren veiliger dan een weg tussen de ondieptes in Estlands eigen kustwateren. Volgens berichten gaat het om een regeling tussen Estland, Finland en Rusland, maar geen van die berichten noemt de overeenkomst of citeert de tekst ervan (ERR).

Rusland bewaakt die wateren, maar de regels stellen daar wel grenzen aan. Het VN-Zeerechtverdrag geeft schepen het recht op 'onschuldige doorvaart': ze mogen door de kustwateren van een ander land varen zolang ze de veiligheid daarvan niet bedreigen. Het verdrag verbiedt de kuststaat die doorvaart te hinderen, behalve waar het verdrag dat toestaat (UN).

Are Piel, die bij de Estonian Transport Administration verantwoordelijk is voor het scheepvaartverkeersbeheer, gaf de ruimste uitleg van de Russische stap. Hij zei dat toestemming om door te varen een schip niet vrijstelt van inspectie en suggereerde dat Rusland een inspectie nodig vond. Dat laatste is zijn vermoeden, niet de uitleg van Rusland. Omdat Rusland geen reden heeft gegeven, valt nog niet te beoordelen of de stop binnen de verdragsregels bleef.

Tallinns omweg en hoe ver die reikt

In de eerdere zaak ging het om de Green Admire, een tanker die Rusland tegenhield toen die uit Sillamäe vertrok. De Estse autoriteiten wilden daarna dat schepen van en naar de haven helemaal buiten Russische wateren bleven (The Maritime Executive).

De Estonian Transport Administration voerde dat plan uit en besloot dat schepen die Sillamäe aandoen of verlaten voortaan door Estse wateren moesten varen. Yle beschrijft dat besluit als een reactie op de zaak uit 2025, niet op de stop van deze week (Yle).

De Västerbotten voer desondanks door Russische wateren. Geen van de aangehaalde berichten neemt de tekst van de instructie uit Tallinn over. Daardoor is onduidelijk of die voor elke kapitein bindend is of de keuze aan het schip laat. Niets in de beschikbare informatie wijst erop dat de Västerbotten een regel overtrad door de kortere, veiligere vaarroute te kiezen.

Die onduidelijkheid is van belang, omdat de vaarroute zelf het probleem vormt. Estland kan schepen aanraden eigen wateren te gebruiken, maar kan zijn ondieptes niet zomaar verdiepen. Zolang de veiligere route door Russische wateren loopt, bepaalt Moskou hoe vlot schepen een Estse haven bereiken. Rusland heeft inmiddels twee keer laten zien dat het die positie wil benutten.

Het land met het duidelijkste formele belang bij dit schip heeft zich tot dusver stilgehouden. De Västerbotten voer onder Cypriotische vlag; de vlagstaat is verantwoordelijk voor zijn schepen op zee. Cypriotische media berichtten over de stop, maar SigmaLive nam het Estse relaas over en publiceerde geen verklaring van het Cypriotische ministerie van Scheepvaart (SigmaLive).

Voorlopig komt de last bij de kapiteins terecht. Wie voor de veiligere route naar Sillamäe kiest, moet rekening houden met de kans op uren voor anker onder Russische bewaking, zonder opgegeven reden en zonder nader bericht uit Moskou. De vertraging kost per reis weinig. Over veel reizen geeft ze Rusland een vaste hefboom op de toegang tot een Estse haven.

De aangekondigde omweg van Tallinn hield dit schip niet uit Russische wateren, waar Rusland het vervolgens vertraagde. Uit de berichtgeving blijkt nog niet of kapiteins verplicht waren Tallinns instructie te volgen.