EU 27 sluiten Oekraïnebreuk na 15 maanden

Alle 27 handtekeningen stonden weer onder dezelfde tekst. Voor het eerst sinds maart 2025 keurden alle EU-staats- en regeringsleiders op de Brusselse top van 18 juni gezamenlijke conclusies over Oekraïne goed. Daarmee kwam een einde aan vijftien maanden waarin de Unie moest werken met teksten namens 26 of 25 leiders, omdat Hongarije weigerde mee te tekenen (Euronews). Die zichtbare eenheid telt, richting Kyiv, Moskou en Washington. De prijs was wel een bewust voorzichtige tekst. De vetoproblemen waardoor de eenheid eerder brak, zijn bovendien niet verdwenen.

Eenheid hersteld door de lat lager te leggen

Conclusies van de Europese Raad, de politieke instructies die leiders op EU-toppen afspreken, maken geen wetten, verdelen geen begrotingsgeld en stellen geen sancties vast. Onder artikel 15 VEU geven zij richting aan de EU-machine en aan de buitenwereld: de leiders laten zien waarover zij met één stem kunnen spreken.

Ruim een jaar lang publiceerde de EU Oekraïneteksten met een zichtbaar Hongaars sterretje. Daarmee werd de verdeeldheid ook aan Kyiv en Moskou geëtaleerd (EUNews). Dat sterretje weghalen heeft diplomatiek gewicht, ook al blijft de gezamenlijke tekst vaag. De Raad "ziet uit naar" het openen van verdere onderhandelingsclusters en roept de EU op haar vredesinzet "op te voeren", formuleringen die geen concrete verplichtingen scheppen (Euronews). De onderzoeksdienst van het Europees Parlement schetste vóór de top een steviger pakket, met snellere militaire leveringen, steun voor energie-infrastructuur en striktere handhaving van sancties. Het uiteindelijke akkoord met 27 landen bleef daar ruim onder (EP Think Tank).

De nieuwe Hongaarse premier Péter Magyar stelde dat op zijn initiatief op het laatste moment een Oekraïnepassage uit de tekst is gehaald (24.hu). Zonder de conceptversies is dat niet te controleren. Het past wel in het patroon: de consensus werd hersteld door stilletjes aan voorwaarden van Boedapest tegemoet te komen.

De ruil achter het document

De toptekst was slechts één laag. De grotere ruil zat in het toetredingsproces. Poolse en Roemeense media meldden dat Hongarije zijn langdurige blokkade van Oekraïnes eerste onderhandelingscluster pas ophief nadat Kyiv met Boedapest een akkoord had gesloten over de rechten van de Hongaarse minderheid in Transkarpatië. Dat eerste cluster gaat over de basisvoorwaarden: rechtsstaat, rechterlijke macht en grondrechten (Polsat News, Agerpres). De herstelde consensus is dus transactioneel. Boedapest kreeg concessies. Kyiv kreeg beweging in het toetredingsdossier. De Europese Raad kreeg een schoon document namens 27 landen.

Slowakije bevestigde dat patroon. Robert Fico steunde de conclusies na twee eerdere weigeringen, maar hield vol dat Slowakije geen wapens zou doneren en geen directe financiële hulp zou geven. Slowaakse media meldden dat Bratislava niet zal deelnemen aan garanties voor een EU-lening van € 90 miljard aan Oekraïne, die al via afzonderlijke wetgeving is goedgekeurd (Aktuality, European Parliament). Fico’s steun kostte hem concreet niets. De oude blokkerende as tussen Hongarije en Slowakije lijkt intussen wel verzwakt (Denník N).

Waar de consensus niet bij kan

De harde hefbomen van het EU-beleid voor Oekraïne liggen buiten de topconclusies. Sancties vereisen nog steeds unanimiteit, waardoor één regering verlenging kan tegenhouden. Toetreding vraagt bij elke stap instemming van alle 27 lidstaten, en volgens AP was unanimiteit al nodig voordat het eerste cluster kon worden geopend (AP). Geld loopt via afzonderlijke begrotingsinstrumenten. De leiderstekst machtigt op zichzelf geen van die besluiten.

Duitsland voegt daar een eigen zorg aan toe. Bondskanselier Friedrich Merz koppelde uitbreiding aan de volgende EU-begroting en wees nieuwe Europese schuld af (Bundesregierung). Duitse media berichtten over voorstellen voor "geassocieerd lidmaatschap", een status met deelname aan toppen maar zonder vol stemrecht (Focus). Poolse en Roemeense commentatoren waarschuwden dat dit kan neerkomen op uitbreiding zonder werkelijk lidmaatschap. EU-uitbreidingscommissaris Marta Kos sprak dat publiekelijk tegen: een half lid bestaat niet.

Op 18 juni herstelde de EU haar politieke plafond. De toptekst verhult intussen dat één regering morgen nog altijd het geld, de sancties of de volgende toetredingsstap kan blokkeren.