EU verbiedt vernietiging kledingoverschot

Versnipperde spijkerbroeken. Verbrande jassen. Jaarlijks wordt tussen de 264.000 en 594.000 ton textiel dat op de EU-markt is gebracht vernietigd voordat een klant het ooit heeft aangeraakt. Vanaf 19 juli 2026 geldt voor grote bedrijven een Europees verbod op die praktijk. Zij moeten bovendien controleerbare administratie bijhouden waaruit blijkt wat er met elk onverkocht kledingstuk is gebeurd (European Commission).

De regel herschrijft het magazijn

Het verbod zit in de Ecodesign for Sustainable Products Regulation, kortweg ESPR. Die verordening geldt rechtstreeks in alle lidstaten; nationale parlementen hoeven er dus geen aparte wet voor aan te nemen. De regels bestrijken kleding, accessoires en schoenen (EUR-Lex).

Grote ondernemingen, met meer dan 250 werknemers of een omzet van €50 miljoen, vallen er nu onder. Middelgrote bedrijven volgen in 2030. Microbedrijven en kleine ondernemingen zijn uitgezonderd, al voorkomt de verordening wel dat zij als tussenstation voor vernietiging worden gebruikt (EUR-Lex, nShift).

"Vernietiging" betekent hier meer dan verbranding. Ook recycling, versnippering en energieterugwinning van onverkochte goederen tellen als vernietiging, tenzij een beperkte uitzondering van toepassing is (Umweltbundesamt). Bedrijven moeten eerst proberen af te prijzen, te doneren, te repareren of de goederen naar andere markten te verplaatsen. Pas als die routes aantoonbaar niet werken, of als er echte veiligheidsrisico's of namaakproblemen spelen, mag vernietiging nog. De Commissie heeft die uitzonderingen uitgewerkt in een aanvullende gedelegeerde verordening (Delegated Regulation 2026/296).

De administratie moet vijf jaar worden bewaard. Jaarlijks moeten bedrijven rapporteren. De oude vraag van de retailer, "kunnen we dit afschrijven?", verandert daarmee in een dossierketen: welk product, waarom onverkocht, welk hergebruikskanaal is geprobeerd, welk bewijs ligt er? Vooral webwinkels en fulfilmentcentra krijgen hiermee te maken. Juist daar verdwenen retouren en seizoensvoorraden eerder vrij geruisloos in afvalstromen (IT-Recht Kanzlei).

Wie controleert, en wie nog niet

De wet is Europees. De controle is nationaal. In elk land moeten markttoezichthouders, de inspecteurs die nagaan of producten aan EU-regels voldoen, controleren of bedrijven zich eraan houden. De voorbereiding verschilt sterk per lidstaat.

Duitsland heeft het duidelijkst geregeld: deelstaatautoriteiten gaan administraties controleren en boetes opleggen (Umweltbundesamt). Polen heeft nog niet publiek gemaakt welke instantie gaat handhaven, hoewel de verplichting al geldt (Gazeta Prawna). In Spanje lijken de verantwoordelijkheden verdeeld over producttoezicht, milieuautoriteiten en de autonome regio's (BOE).

Frankrijk is een apart geval. De Franse AGEC-wet verbood vanaf 2022 al de vernietiging van onverkochte non-foodproducten. De EU-regel maakt van dat Franse beleid nu Europese norm (Timly). Toch staat zelfs het Franse hergebruiksysteem onder druk: lokale overheden verwerken jaarlijks nog altijd 794.000 ton textiel in restafval, tegen kosten van €225 miljoen (AMORCE).

De ontbrekende achterkant

Op papier is de gezagslijn helder. De Commissie schreef de regel en kan die via gedelegeerde handelingen uitbreiden naar andere productcategorieën, zonder het hele wetgevingsproces opnieuw te openen (European Commission). Bedrijven houden dossiers bij. Nationale inspecteurs controleren die. Goede doelen, recyclers en tweedehandsmarkten moeten opvangen wat retailers niet langer stilletjes mogen vernietigen. Precies die laatste schakel is het zwakst.

Geen enkele lidstaat heeft betrouwbare cijfers over hoeveel onverkochte mode eerder daadwerkelijk werd vernietigd. De Duitse textielfederatie noemt het verbod een "papieren tijger" (Gesamtverband textil+mode). Die claim steunt niet op onafhankelijke data. De aanname dat het probleem overal enorm is, overigens evenmin. Gestandaardiseerde bedrijfsrapportages, verplicht vanaf maart 2027, kunnen voor het eerst een Europese feitelijke basis opleveren over een praktijk die juist door haar opzet onzichtbaar bleef (EUR-Lex).

Een vernietigingsverbod creëert nog geen hergebruikscapaciteit. Volgens Wedemain stroomt gebruikt textiel waarvoor in Europa geen afzet is naar Afrika, waar een aanzienlijk deel meteen afval wordt. De moeilijkere toets ligt nu bij nationale autoriteiten en retailers: zij moeten bewijzen dat de hergebruikskanalen die zij documenteren ook werkelijk grote hoeveelheden voorraad kunnen opnemen.