EU-hof ruimt Spaanse amnestiewet op

Het hoogste EU-Hof oordeelde op 16 juli dat de Spaanse amnestiewet voor Catalaanse separatisten niet in strijd is met het EU-recht. Daarmee verdween één bezwaar op Europees niveau tegen de wet. Het obstakel dat Carles Puigdemont in Belgische ballingschap houdt, is daarmee niet weg: het Spaanse Hooggerechtshof weigert de amnestie nog altijd op zijn zaak toe te passen, en zijn nationale arrestatiebevel blijft van kracht (CURIA-persbericht nr. 112/26, Euronews).

Wat Luxemburg werkelijk besliste

Spaanse rechters hadden het Hof van Justitie van de Europese Unie, bijeen in de zwaarste samenstelling van de Grote Kamer, drie vragen voorgelegd. Schaadt de amnestiewet de financiële belangen van de EU? Schendt zij Europese antiterrorismeregels? En dwingt de termijn van twee maanden waarbinnen rechters moeten handelen hen om lopende Europese rechtsvragen te negeren?

De antwoorden waren afgebakend. Amnestie valt onder de bevoegdheid van de lidstaat. Overheidsuitgaven die verband hielden met de Catalaanse onafhankelijkheidscampagne betekenden niet automatisch schade voor de EU-begroting (Brussels Signal). Europese antiterrorismeregels verbieden evenmin een amnestie die politieke verzoening beoogt (Al Jazeera). En als de wettelijke termijn Spaanse rechters zou dwingen uitspraak te doen voordat Luxemburg een prejudiciële vraag heeft beantwoord, moeten zij die termijn buiten toepassing laten (CURIA-persbericht).

Het Hof verklaarde Puigdemont dus niet geamnesteerd. Het droeg Spanje ook niet op zijn arrestatiebevel in te trekken. Evenmin besliste het of de uitzondering in de wet voor gedragingen met "persoonlijke verrijking" op hem van toepassing is. Die vragen liggen bij de Spaanse rechter (Politico, CURIA-persbericht).

Twee rechtbanken, twee routes, beide in Madrid

Het Hooggerechtshof beheert het strafdossier van Puigdemont. De onderzoeksrechter weigert de amnestie toe te passen op de resterende aanklacht wegens misbruik van publieke middelen. Die redenering is bepalend: de amnestiewet sluit gedragingen uit waarbij sprake was van persoonlijk voordeel, en de rechter ziet Puigdemonts vermeende inzet van publiek geld voor de onafhankelijkheidscampagne precies als zo'n gedraging (el Constitucional, NRC). Het EU-Hof haalde één steunpilaar onder die weigering weg door het EU-begrotingsargument af te wijzen. Maar de nationale vraag blijft overeind: past de uitzondering voor "persoonlijke verrijking" op zijn zaak? Dat is Spaans recht, geen EU-recht.

Een tweede route loopt via het Spaanse Constitutionele Hof. In juni 2025 oordeelde dat hof dat de amnestiewet in grote lijnen verenigbaar is met de Spaanse grondwet (Brussels Signal). Puigdemont heeft inmiddels een amparo ingesteld, een constitutioneel beroep waarin hij stelt dat de weigering van het Hooggerechtshof om de amnestie toe te passen zijn grondrechten schendt. Als het Constitutionele Hof de lezing van het Hooggerechtshof verwerpt, moeten zowel het arrestatiebevel als de amnestiebeslissing opnieuw worden bekeken (NRC).

Zolang geen Spaanse rechter het arrestatiebevel formeel intrekt, blijft terugkeer uit België juridisch riskant. Belgische en Nederlandse media zijn daar helder over: Puigdemont is een stap dichterbij, maar heeft nog geen vrijgeleide (De Morgen).

Waarom Europa naar een Spaanse zaak kijkt

Media in meerdere landen behandelden de uitspraak als meer dan een binnenlandse Spaanse kwestie. Duitse berichtgeving herinnerde aan 2018, toen een rechtbank in Sleeswijk-Holstein een Spaans uitleveringsverzoek voor Puigdemont behandelde en liet zien dat Europese arrestatiebevelen, het systeem waarmee de ene EU-lidstaat een andere vraagt een verdachte over te dragen, nationale juridische categorieën niet uitwissen (Deutschlandfunk). In 2018 was de vraag of een ander land het Spaanse bevel zou uitvoeren. In 2026 is de vraag of Spanje zelf zijn eigen amnestiewet toepast. Europese rechters kunnen EU-rechtelijke bezwaren wegnemen, maar zij kunnen een lidstaat niet dwingen de wet te gebruiken die hij zelf heeft aangenomen.

Het EU-Hof trok de grens tussen wat het EU-recht kan blokkeren en wat een nationale keuze blijft. De Spaanse amnestiewet kwam door die toets. Of Puigdemont profiteert van de wet die zijn beweging heeft uitgelokt, ligt nu volledig bij het Spaanse Hooggerechtshof en het Constitutionele Hof. Luxemburg heeft de zaak versmald. Madrid houdt nog altijd de deur vast waar Puigdemont doorheen wil.