EU-patstelling verhoogt Russische olieplafond

Het 21ste sanctiepakket van de EU tegen Rusland liep rond 10 tot 12 juli vast in Brussel. Niet omdat één land nee zei, maar omdat elk land dat kon doen. De EU-ambassadeurs in Coreper, het comité waar de vertegenwoordigers van de lidstaten teksten uitonderhandelen voordat ministers ze formeel goedkeuren, bereikten geen akkoord over wat werd omschreven als de meest ambitieuze sanctieronde sinds de Russische invasie van Oekraïne (Euronews, Raad van de EU). Olieplafonds, scheepsregisters, visquota en betwiste namen zaten allemaal in één pakket waarvoor unanimiteit nodig is onder artikel 31 VEU. Elke regering vond wel iets om te beschermen.

De klok van het olieplafond

Die vertraging had een prijs. Het EU-prijsplafond voor Russische olie, de regel die westerse verzekeraars en rederijen alleen laat meewerken aan Russisch olietransport als de olie onder een bepaalde prijs wordt verkocht, zou op 15 juli automatisch opnieuw worden berekend. Het mechanisme werkt vrij simpel: omdat de wereldolieprijzen waren gestegen, zou de formule het plafond optrekken van $44,10 per vat naar ongeveer $58 of meer (Euronews, Eurointegration). Bij een hoger plafond kunnen meer Russische vaten legaal gebruikmaken van westerse scheepvaart en verzekering. Voor Moskou betekent dat meer inkomsten.

Eurocommissaris voor Energie Dan Jorgensen wilde het plafond tot januari 2027 op het lagere niveau bevriezen. Maar die bevriezing zat vast aan het bredere sanctiepakket. Omdat het pakket niet bewoog, bewoog de bevriezing ook niet.

Naast het olieplafond stelde de Commissie voor om nog eens 30 tankers uit de schaduwvloot op de sanctielijst te zetten, de transactieverboden uit te breiden naar 31 Russische banken, en cryptoplatforms en tussenpersonen in derde landen aan te pakken die worden gebruikt om bestaande regels te omzeilen (Baker McKenzie, United24). Volgens de Commissie raken de bestaande maatregelen al 90% van de voormalige Russische olie-import en 70% van de activa van het Russische bankwezen (Europese Commissie energiesancties, Europese Commissie financiële maatregelen). Het 21ste pakket moest juist de handhaving in de resterende gaten aanscherpen.

Drie landen, drie blokkades

De unanimiteitsregel geeft elke hoofdstad de mogelijkheid het hele pakket vast te houden totdat haar bezwaar is opgelost. Drie voorbeelden laten zien hoe dat werkt.

Griekenland, Cyprus en Malta verzetten zich tegen het bevriezen van het olieplafond omdat dit hun scheepvaartsector rechtstreeks raakt. Die verdient immers aan het vervoer van Russische ruwe olie en lng (Upday). Een lager plafond betekent minder ladingen die zij legaal kunnen vervoeren. Bulgarije maakte bezwaar tegen sancties tegen Vagit Alekperov, de miljardair met banden met Lukoil, omdat de maatregelen volgens Sofia de raffinaderij in Burgas konden raken, die brandstof levert in de Balkan (Il Foglio). De Slowaakse premier Robert Fico dreigde met een blokkade vanwege energiekosten voor een economie die nog altijd afhankelijk is van Russisch pijpleidinggas (Noviny.sk).

Niet één regering maakte het pakket kapot. Het systeem gaf alleen elk bezwaar dezelfde blokkerende kracht, en de bezwaren stapelden zich op.

Wie profiteert van uitstel

Elke week dat het pakket stilligt, blijven Russische inkomstenkanalen ruimer open. Uit de analyse van CREA over juni 2026 blijkt dat de EU-invoer van Russisch lng nog altijd boven het niveau van juni 2025 lag, dat Hongarije in één maand € 591 miljoen aan Russische fossiele brandstoffen importeerde, en dat acht ladingen olieproducten gemaakt uit Russische ruwe olie in EU-havens werden gelost ondanks een bestaand verbod (CREA). Exploitanten van de schaduwvloot en cryptoplatforms voor afwikkeling krijgen zo tijd om stromen te verleggen voordat de handhaving hen inhaalt.

Binnen Europa zijn de winnaars specifieke sectoren die directe nalevingskosten of omzetverlies vermijden: Griekse reders die lng-doorvoervergoedingen behouden, Bulgaarse raffinaderijbelangen die hun aanvoer van ruwe olie veiligstellen, Iberische visimporteurs die toegang houden tot Russische vangst. De verliezers zijn minder zichtbaar, en juist daarom verliezen zij vaker. Russische inkomsten worden minder hard beperkt, waardoor de financiering van een oorlog die de sancties moeilijker moeten maken toch langer doorloopt. Ook de geloofwaardigheid van de EU als economische machtsfactor slijt telkens wanneer een pakket voor strengere handhaving wordt opgehouden door een raffinaderij, een scheepsregister en een pijpleiding.

EU-sancties doen pijn omdat zij gelden voor één juridische markt: dezelfde regels binden Luxemburgse banken, Griekse tankers, Poolse douaniers en Franse consulaten tegelijk. Maar de EU kan Rusland alleen raken wanneer alle 27 regeringen binnenlandse kosten accepteren. Op dit moment willen genoeg van hen dat niet.