EU schuift CO2-grensheffing door

Een verschuiving van twee dagen op de Brusselse agenda zegt hier meer dan de datum zelf. De Europese Commissie verplaatste haar herziening van het emissiehandelssysteem van 15 naar 17 juli (Argus). Lidstaten schoven een stemming over de importregels voor de CO₂-grensheffing door naar september (Sendeco2). Samen leggen die vertragingen een politiek conflict bloot: blijft de zware industrie in de EU na 2030 gratis uitstootrechten krijgen, en wie betaalt de rekening als dat gebeurt?

Waarom gratis uitstootrechten zo omstreden zijn

Het Europese emissiehandelssysteem, het ETS, verplicht energiebedrijven en fabrieken voor elke ton CO₂-uitstoot een recht te kopen. De prijs van dat recht is de CO₂-kost. Om te voorkomen dat fabrieken simpelweg naar het buitenland vertrekken om die prijs te ontwijken, voerde de EU CBAM in, het Carbon Border Adjustment Mechanism. Dat systeem legt importeurs van staal, cement, aluminium en andere goederen een vergelijkbare heffing op. Sinds 1 januari 2026 int CBAM daadwerkelijk geld (EUR-Lex).

Die prijs is fors. CBAM-certificaten kostten in het tweede kwartaal van 2026 € 75,28 per ton CO₂ (Argus, SteelOrbis). Bij dat niveau gaat elke beslissing over gratis rechten meteen over echt geld.

Voor de stemming in september is het gevecht in twee kampen uiteengevallen. Ongeveer veertig industriële concerns, onder meer BASF, thyssenkrupp en ArcelorMittal, vroegen om politiek ingrijpen tegen stijgende ETS-kosten. Zij waarschuwen voor sluitingen en verplaatsing van productie (Finanzen.net). De Europese Volkspartij schaart zich achter die lijn en dringt er bij klimaatcommissaris Wopke Hoekstra op aan de gratis rechten ook na 2030 te verlengen (Euronews).

De milieucommissie van het Europees Parlement stemde op 6 juli met 56 tegen 11 voor een strengere CBAM-tekst. De commissie wil de regeling uitbreiden naar ongeveer 180 verwerkte producten, zoals auto-onderdelen en huishoudelijke apparaten, en wijst internationale CO₂-kredieten af als vervanging voor Europese uitstootrechten (European Parliament). Daarmee staat de commissie recht tegenover de industrielobby richting de stemming in september.

Duitse uitstoot daalde omdat fabrieken minder draaiden

De energie-intensieve industrie in Duitsland stootte in 2025 97 miljoen ton CO₂ uit, 5,5% minder dan een jaar eerder. Maar het Duitse milieuagentschap schreef die daling zelf toe aan lagere productie en zwakke vraag, niet aan schone investeringen (Umweltbundesamt). De productie kromp, dus de uitstoot kromp mee. Onderzoeksjournalistiek liet zien dat alleen BASF sinds 2013 profiteerde van € 4,7 miljard aan gratis certificaten plus € 800 miljoen aan handelsopbrengsten (Correctiv). Gratis rechten hebben de omslag niet afgedwongen. Ze hebben vooral de bestaande orde gesubsidieerd.

Zweden is het spiegelbeeld. SSAB investeert ongeveer € 6 miljard om steenkool in de staalproductie te vervangen door waterstof (Cyprus Mail/Reuters). Elk jaar waarin concurrenten gratis rechten blijven ontvangen, verzwakt het rendement op die investering. Zweden betaalde eerst en ziet nu hoe Brussel overweegt bedrijven te belonen die dat niet deden.

Italië laat zien dat de industrie zelf ook verdeeld is. Staalproducenten aan het begin van de keten willen CBAM-bescherming tegen goedkopere buitenlandse concurrenten. Fabrikanten verderop in de keten, van auto's, apparaten en machines, willen de uitbreiding van CBAM naar 2030 uitstellen, omdat die hun staal en aluminium duurder maakt (SteelOrbis). Polen, met industriële stroomprijzen van ongeveer € 170 tot € 194 per MWh en een elektriciteitsmix die zwaar op kolen leunt, dringt het hardst aan op tragere verlaging van het emissieplafond en langere gratis toewijzing (WP, RMF24).

September bepaalt of de grensheffing werkt

De stemming in september bepaalt hoeveel importeurs mogen aftrekken als zij stellen dat zij in het buitenland al een CO₂-prijs hebben betaald. Zijn die aftrekregels te ruim, dan kunnen importeurs het systeem bespelen en stelt de grensheffing weinig voor. Zijn ze te strikt, dan krijgen exporteurs uit landen met gedeeltelijke CO₂-beprijzing te maken met wat al snel oogt als een verkapt invoertarief.

De EU kiest daarmee tussen twee groepen bedrijven: ondernemingen die al miljarden hebben geïnvesteerd in decarbonisatie, en ondernemingen die gratis rechten kregen en bleven uitstoten. In dit onderzoek is geen openbaar bewijs gevonden dat verlenging van gratis rechten leidt tot bindende investeringsafspraken voor schone productie. De Duitse uitstoot daalde omdat de vraag daalde. De cijfers wijzen erop dat verlichting vooral gevestigde bedrijven beschermt; zij verandert ze niet.