EU laat waarschuwing over Spaanse regularisatie vallen

Italië, Denemarken en Polen wilden dat EU-leiders waarschuwden dat nationaal migratiebeleid meer irreguliere aankomsten kan uitlokken. Spaanse en internationale media lazen de voorgestelde zin als kritiek op de grootschalige regularisatie van ongedocumenteerde migranten in Spanje. In de conclusies die op 16 oktober zijn aangenomen, staat die waarschuwing niet (European Council conclusions). Spanje bepaalt nog altijd zelf wie er mag wonen en werken. De andere landen vrezen dat de gevolgen over open grenzen heen voelbaar worden, maar hebben daar geen bewijs voor geleverd.

Een zin die elke leider kon schrappen

Volgens twee media riep het ontwerp de EU op maatregelen te vermijden die irreguliere aankomsten kunnen aanmoedigen. Ook vroeg het de Commissie te onderzoeken hoe regeringen met elkaar kunnen overleggen wanneer de keuzes van het ene land gevolgen hebben voor andere landen (POLITICO, EFE). Uit de gemelde formulering bleek niet of dat overleg meer moest inhouden dan praten voordat een land handelt.

Conclusies van EU-toppen zijn politieke richtsnoeren van nationale leiders, geen wet. Ze moeten unaniem worden aangenomen. Eén leider kan een zin dus schrappen door zijn handtekening te weigeren. In de definitieve tekst staan noch Spanje, noch prikkels voor migranten om naar Europa te komen (European Council conclusions).

Wie de schrapping heeft geregeld, is minder duidelijk. El Mundo schrijft die toe aan de Spaanse premier Pedro Sánchez (El Mundo). Euronews meldde op basis van AP dat ook Frankrijk tegen het amendement was, omdat het Spanje impliciet aanviel (Euronews/AP). Hoe dan ook bespraken de leiders alleen welke boodschap ze wilden uitdragen. Of Spanje vergunningen mocht afgeven, lag nooit op tafel.

Waarom Spanje’s buurlanden zich zorgen maken

De drie regeringen baseren hun argument op Schengen, het gebied waar de meeste EU-landen onderling geen paspoortcontroles meer uitvoeren. Giorgia Meloni zei in het Italiaanse parlement dat de migratiekeuzes van het ene land gevolgen hebben voor de andere (Meloni's parliamentary record). In een gebied met één gezamenlijke buitengrens raakt een nationaal besluit immers iedereen.

De Deense premier Mette Frederiksen vroeg de Commissie te onderzoeken wat er gebeurt wanneer een land mensen die irregulier zijn binnengekomen legaliseert (Altinget). In augustus noemde een brief van 22 leiders grootschalige regularisaties mogelijke ‘aanzuigende factoren’: vermeende prikkels voor toekomstige aankomsten (Danish Prime Minister's Office).

Wat een Spaanse vergunning precies toestaat

De Spaanse regeling geldt alleen voor mensen die al in het land waren. Aanvragers moesten vóór 1 januari 2026 in Spanje aanwezig zijn en er minstens vijf maanden onafgebroken hebben verbleven. Aanvragen konden worden ingediend van 16 april tot en met 30 juni (Royal Decree 316/2026).

Een aanvraag is nog geen vergunning; de regeling kent drie fasen. Op 2 juli telde de regering 1.174.978 aanvragen en waren 609.737 dossiers behandeld of toegelaten tot de voorlopige fase (Spanish government). El País meldde toen dat ongeveer 11.000 aanvragen definitief waren goedgekeurd (El País).

Met een voorlopige status mag iemand alleen in Spanje wonen en werken. Een definitief besluit geeft recht op een vergunning van één jaar, gevolgd door een identiteitskaart (Royal Decree 316/2026).

Zelfs met een definitieve vergunning kan iemand minder in Europa dan het debat suggereert. De vergunning staat bezoek aan andere Schengenlanden toe van maximaal 90 dagen binnen elke periode van 180 dagen. Werken of zich daar vestigen mag alleen met toestemming van dat land (European Commission). Een voorlopig document geldt helemaal niet als reisvergunning. De Schengengrenscode, de EU-wet over grensoverschrijding, sluit tijdelijke documenten uit die tijdens een eerste aanvraag voor een verblijfsvergunning zijn afgegeven (EUR-Lex).

Grenscontroles over een andere kwestie

Italië en Spanje kregen ruzie over een afzonderlijke kwestie. Na een toestroom van migranten naar Ceuta, de Spaanse enclave aan de Marokkaanse kust, begon Italië passagiers op vluchten en veerboten uit Spanje te controleren. Madrid voerde daarop controles in voor reizigers uit Italië (ANSA). Op 16 oktober spraken Meloni en Sánchez af de Italiaanse controles met zeven dagen te verlengen, terwijl hun ministers van Binnenlandse Zaken naar alternatieven zoeken (Euronews).

De gebeurtenissen in Ceuta zeggen niets over de regularisatie. Mensen die in juli aankwamen, kwamen niet in aanmerking: de regeling vereiste dat zij al vóór januari in Spanje waren. De Italiaanse controles waren dus op een andere groep gericht.

EU-recht staat lidstaten al toe mensen zonder geldige verblijfsstatus om humanitaire of andere redenen een verblijfsrecht te geven (EUR-Lex). De leiders lieten die nationale bevoegdheid intact. Het tot dusver aangehaalde bewijs laat niet zien dat Spaanse vergunningen mensen ertoe hebben gebracht door te reizen naar andere landen. Wel ontbreekt een belangrijk gegeven: sinds juli is geen openbaar aantal definitief verleende vergunningen bekendgemaakt. Daardoor is zelfs de omvang van de groep die legaal kan reizen onbekend.