EU biedt €50 miljard begrotingsruimte

Tien EU-lidstaten zitten in een buitensporigtekortprocedure. Brussel heeft daarmee formeel vastgesteld dat zij meer uitgeven dan de Europese begrotingsregels toestaan. De Europese Commissie wil regeringen nu toestaan om van 2026 tot en met 2028 jaarlijks tot 0,3% van het bbp aan energie-uitgaven buiten de tekortberekening te houden. Voor de EU-27 samen levert dat ongeveer € 50 miljard per jaar aan extra begrotingsruimte op (Bloomberg). Alleen werkt de rekensom regressief: landen met de gezondste begroting krijgen de meeste ruimte, terwijl landen met de zwaarste begrotingsdruk er vrijwel niets aan hebben.

Hoe De Uitzondering Werkt

Onder het hervormde Europese begrotingskader, het Stabiliteits- en Groeipact dat in april 2024 werd aangepast, krijgt elke lidstaat een plafond voor de groei van de overheidsuitgaven. Gaat een land daar in één jaar meer dan 0,3% van het bbp overheen, of cumulatief meer dan 0,6%, dan kan Brussel uitgavenverlagingen afdwingen (CEPR/VoxEU).

Het energievoorstel maakt daarop een uitzondering. Uitgaven voor groene investeringen, zoals netverzwaring, batterijopslag en hernieuwbare energie, tellen niet mee voor dat plafond (ontwerpnota van de Raad, maart 2026). Brandstofsubsidies, algemene prijsplafonds en generieke btw-verlagingen vallen er expliciet buiten. De regeling kopieert de defensie-ontsnappingsclausule die al door 17 lidstaten wordt gebruikt en blijft binnen dezelfde envelop van 1,5% van het bbp. Dit is dus een herschikking van bestaande ruimte, geen nieuw geld.

Wie De Ruimte Krijgt En Wie Buitenspel Staat

Frankrijk heeft een tekort van ongeveer 5,1% van het bbp, zit al in een buitensporigtekortprocedure en kan de nieuwe flexibiliteit in de praktijk nauwelijks gebruiken. De regering-Lecornu heeft 3,2 miljard euro aan kredieten bevroren en 847 miljoen euro geschrapt bij ministeries om zelfs beperkte energiesteun te financieren. Franse bewindslieden hebben de uitsluiting publiekelijk nog niet besproken.

Italië, met een tekort van circa 3,1%, verlaat zijn procedure en kan naar schatting 6,5 miljard euro per jaar benutten. Maar de Commissie beperkt de toegestane uitgaven tot groene investeringen en wijst daarmee de Italiaanse wens voor brede accijnsverlagingen op brandstof af (Euronews). Portugal, met een tekort van slechts 0,1%, heeft de meeste ruimte. Het land dat ooit een noodlening nodig had, komt nu moeiteloos in aanmerking voor flexibiliteit die het amper nodig heeft.

Regeringen met de sterkste begrotingen krijgen de grootste marge. Landen waar energiearmoede het hardst aankomt, krijgen juist het minst.

Duitsland Blokkeert Wat Het Zelf Doet

De regering-Merz noemde de bredere begrotingsuitbreiding van de Commissie "onaanvaardbaar in tijden waarin alle lidstaten aanzienlijke consolidatie-inspanningen leveren". De Zweedse Europaminister zei het scherper: "Gratis geld bestaat niet".

Berlijn zelf heeft een tekort van ongeveer 4% van het bbp, ruim boven de 3%-norm. Tegelijk omzeilt het zijn eigen grondwettelijke schuldenrem met een infrastructuurfonds van 500 miljard euro buiten de gewone begroting. Berlijn preekt begrotingsdiscipline richting Rome en Madrid, maar gebruikt thuis wel creatieve boekhouding.

De Belasting Die Niemand Wil Innen

Terwijl regeringen tekorten laten oplopen om consumenten te beschermen, houden energiebedrijven overwinst vast: extra winsten door abnormaal hoge groothandelsprijzen. Vijf landen vroegen in april 2026 om een Europese heffing op die winsten. De Commissie liet de kwestie over aan de nationale hoofdsteden. Italië verhoogde zijn regionale bedrijfsbelasting voor energiebedrijven van 3,9% naar 5,9%. Geen andere grote economie heeft in deze cyclus een serieuze overwinstbelasting ingevoerd. De belastingbetaler draagt de begrotingskosten; de energieproducent behoudt de marge.

De ECB heeft gewaarschuwd dat "elke afwijking van tijdelijke, gerichte en passende steun contraproductief zou zijn en tot een andere monetairbeleidskoers kan leiden". Daarmee blijft de kernvraag liggen: hoe gemeenschappelijk is een begrotingskader dat vooral ruimte geeft aan landen die die ruimte niet nodig hebben, terwijl landen die haar wel nodig hebben buiten de deur blijven?