EU-brandstofkosten stijgen 23,8%

Brandstof voor personenauto's kostte Europese consumenten in augustus 2026 23,8% meer dan een jaar eerder (Eurostat). Het cijfer komt uit de geharmoniseerde index van consumentenprijzen, de inflatiemaatstaf die alle EU-landen op dezelfde manier samenstellen. De index meet wat automobilisten aan de pomp betalen, na belastingen en eventuele compensatie. Daarmee laat hij de marktkosten zien zoals die door nationaal beleid worden beïnvloed. Hoeveel van de stijging door olie kwam en hoeveel door overheden, valt er niet uit af te leiden.

Waarom een vaste belasting de rekensom verandert

De prijs van een liter brandstof bestaat uit verschillende lagen. Onderaan staan ruwe olie, geprijsd in dollars, en de marges voor raffinage, transport en verkoop. Daarbovenop heffen overheden accijns: een vast bedrag van zoveel cent per liter. Vervolgens rekenen zij btw over alles wat daaronder valt, inclusief de accijns. De Duitse brandstofbelasting werkt volgens dit patroon (German Finance Ministry).

Die vaste laag beïnvloedt de percentages. Als ruwe olie duurder wordt, blijft de accijns gelijk. Daardoor stijgt de pompprijs procentueel minder dan de olieprijs. Het omgekeerde gebeurt wanneer een tijdelijke verlaging afloopt: de pompprijs loopt op, ook als de olieprijs niet verandert. Duitsland verlaagde de brandstofbelasting in mei en juni met 14,04 cent per liter. Dat kostte naar schatting € 1,6 miljard; in juli liep de maatregel af (Bundestag).

Snel en breed, of goedkoper en gericht

Duitsland kiest opnieuw voor snelheid. Op 18 september bereikten de federale regering en alle zestien deelstaatregeringen overeenstemming over een nieuwe verlaging van 14 cent, van 1 oktober tot en met 31 december. De maatregel kost naar schatting € 2,5 miljard, gelijk verdeeld over de federale begroting en de deelstaten (Bundesregierung, ZDF). Per 22 september moest het voorstel nog worden goedgekeurd door de Bondsdag, het lagerhuis, en de Bondsraad, waarin de deelstaten vertegenwoordigd zijn (Tagesschau). Duitsland staat daarin overigens niet alleen: Spanje hanteert sinds juli een geleidelijk aflopende accijnsverlaging, die op 30 september vervalt tenzij de maatregel wordt verlengd (BOE).

Een belastingverlaging vermindert de inkomsten van de overheid, maar de uiteindelijke prijs wordt door tankstations vastgesteld. Economen noemen het aandeel van de verlaging dat aan de pomp terechtkomt de ‘doorwerking’. Na de Duitse brandstofkorting van 2022 stelde het ifo Institute vast dat slechts een deel ervan bij automobilisten belandde (ifo). De overheid loopt intussen wel de volledige belastinginkomsten mis.

Frankrijk heeft voor een andere route gekozen. Het steunpakket van 22 september breidt de hulp uit voor mensen die met de auto naar hun werk gaan. Volgens Libération zouden maximaal 5,5 miljoen mensen ervoor in aanmerking komen. Daarbij wordt een bedrag van € 100 genoemd.

Het nieuwe ontwerp moet een bekende zwakte van de eerdere Franse algemene brandstofkorting aanpakken. De Cour des comptes, de nationale rekenkamer, schatte de kosten van die regeling op € 7,6–8 miljard en stelde vast dat grootverbruikers er het meest van profiteerden (Cour des comptes). Een betaling aan werknemers die aan de voorwaarden voldoen bereikt de groepen die de regering wil steunen, al blijven de toelatingscriteria slechts een benadering van de werkelijke behoefte. De pompprijs verandert er niet door, en evenmin het Franse inflatiecijfer voor brandstof.

Wanneer de verlaging van een buurland de grens overgaat

Nationale keuzes werken door over de grens. Volgens NRC kostte diesel op 18 en 19 september in Nederland ongeveer € 2,81 per liter, tegen circa € 2,47 in Duitsland vóór de nieuwe verlaging. Nederlandse tankstations in de grensstreek waarschuwen dat een groter prijsverschil klanten naar het oosten zal sturen (Omroep Gelderland). Elke tankbeurt in Duitsland verplaatst de verkoop en de bijbehorende brandstofbelasting en btw naar de Duitse kant. Hoeveel liters daadwerkelijk de grens overgaan, is nog niet gemeten.

Elke aanpak heeft een ander effect. Brede verlagingen werken vanaf de eerste dag aan de pomp en drukken het indexcijfer. De overheid subsidieert dan wel iedere liter, ook die van rijkere en buitenlandse automobilisten, terwijl een deel van de besparing bij tankstationhouders kan blijven. Gerichte betalingen kosten de schatkist minder, maar houden de officiële inflatie hoog.

Daarom moet de tabel van Eurostat zorgvuldig worden gelezen. Naast belastingen bepalen ook ruwe olie, wisselkoersen, raffinage en verkoopmarges de prijs. De ranglijst vergelijkt echter pompprijzen nadat overheden hebben ingegrepen. Ze kan dus niet laten zien welk land de grootste onderliggende olieschok heeft gehad. Een land dat de brandstofbelasting verlaagt, oogt in de tabel gunstiger dan een buurland dat cheques uitdeelt, ook als beide geld inzetten om dezelfde automobilisten te beschermen.