EU-solidariteit mist 9,000 plekken

Op 12 juni begonnen Griekse grensfunctionarissen met asielscreenings van zeven dagen onder het vernieuwde EU-migratiesysteem. Diezelfde dag bevestigde de Duitse minister van Binnenlandse Zaken dat de binnengrenscontroles zeker tot september blijven bestaan. Beide landen vallen onder dezelfde tien rechtshandelingen. Ze voeren die alleen onder heel andere voorwaarden uit.

Het migratiepact verplicht elke EU-lidstaat om irreguliere binnenkomsten binnen zeven dagen te screenen, biometrische controles uit te voeren via Eurodac, de gezamenlijke EU-databank met vingerafdrukken, en mensen daarna door te sturen naar een asiel- of terugkeerprocedure. De meeste regels zijn verordeningen: ze gelden rechtstreeks, zonder dat nationale parlementen eerst aparte wetten hoeven aan te nemen. Maar rechtstreeks toepasselijk is nog niet hetzelfde als vanzelf uitvoerbaar. Landen moeten nog altijd bevoegde instanties aanwijzen, medewerkers opleiden, opvang- en screeningslocaties inrichten en databanken op elkaar aansluiten.

Snelle naleving, bestuurlijke sluiproutes, administratieve druk

Litouwen nam een volledig wetgevingspakket aan, wees een ombudsinstantie aan voor toezicht op grondrechten en reserveerde € 73,9 miljoen aan EU-middelen (Lrytas). Ook sloot Vilnius een bilaterale afspraak met Cyprus over de herplaatsing van 58 mensen en betaalde het € 1,14 miljoen voor de rest van zijn solidariteitsverplichting (LRT). Kleine aantallen, maar de machine draait wel.

Frankrijk koos voor snelheid boven parlementaire controle. De regering diende een machtigingswet in om het Franse recht per ordonnantie aan te passen, in plaats van het pact artikel voor artikel in het parlement te behandelen (Vie publique). Le Monde meldde dat juristen, uitvoerders en ngo's nu moeten werken met een lappendeken van decreten, besluiten en circulaires: een "zone van juridische onzekerheid".

Nederland legde boven op de EU-verplichtingen eigen nationale beperkingen: het afschaffen van asielvergunningen voor onbepaalde tijd en het aanscherpen van gezinshereniging. De IND waarschuwde dat die gecombineerde werklast de dienst dreigt te overbelasten. Tegelijk ontbreekt het nog altijd aan ongeveer 23.000 opvangplekken; 100 van de 342 gemeenten bieden helemaal geen opvang (DutchNews).

Politieke afwijzing in de taal van naleving

Polen kreeg een tijdelijke vrijstelling van één jaar van de solidariteitsregeling voor 2026. De Commissie stond dat toe omdat Polen meer dan een miljoen Oekraïense vluchtelingen opvangt en aan de grens met Belarus te maken heeft met geïnstrumentaliseerde migratie (Onet). Daarna verklaarde het ministerie van Binnenlandse Zaken dat Polen "geen migranten uit andere staten zal opnemen en ook geen bijbehorende kosten zal dragen". Zo wordt een tijdelijke uitzondering in de politieke communicatie alvast behandeld als een permanente opt-out.

Berlijn stelt dat het pact irreguliere secundaire migratie zal verminderen en binnengrenscontroles uiteindelijk overbodig maakt. Minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt houdt die controles intussen zeker tot 15 september 2026 in stand, zonder duidelijk te maken bij welke drempel ze worden opgeheven. Slechts drie van de zestien Duitse deelstaten willen verwerkingscentra voor secundaire migratie opzetten (Tagesschau).

Solidariteit vooraf verdund

Het lastenverdelingsmechanisme van het pact moest voorkomen dat grenslanden als Griekenland en Italië de asieldruk vrijwel alleen dragen. De wettekst legt jaarlijkse ondergrenzen vast: 30.000 herplaatsingen en € 600 miljoen aan financiële bijdragen (Commission Q&A).

De lidstaten zegden minder toe. Volgens Euronews kwam de uitkomst voor 2026 uit op 21.000 herplaatsingen en € 420 miljoen. In de praktijk vallen de aantallen nog lager uit zodra vrijstellingen zoals die van Polen worden meegerekend.

Griekenland nam zijn uitvoeringswetgeving op 9 juni aan (gr.euronews.com) en voert inmiddels screenings- en grensprocedures uit. Human Rights Watch waarschuwde dat het onafhankelijke toezicht dat het pact vereist, niet vanzelf terechtkomt op de plekken waar dwang aan de grens plaatsvindt. De regels garanderen toezichthouders bij screeningspunten. Ze zien niet op wat er gebeurt voordat iemand het systeem binnenkomt.

De Commissie kan inbreukprocedures openen en onbetaalde solidariteitsbijdragen terugvorderen. Zij kan geen asieldiensten runnen, grensposten bemannen of opvanglocaties bouwen. In december 2026 moet de Poolse vrijstelling worden verlengd of beëindigd. Dat wordt de eerste toets of solidariteitsverplichtingen overeind blijven zodra nationale politiek er echt tegenaan duwt.