EU sluist €1.4bn door, reserves blijven bevroren

De Europese Commissie meldde op 5 augustus dat zij € 1,4 miljard aan opbrengsten uit bevroren Russische centralebanktegoeden heeft overgemaakt aan Oekraïne (Europese Commissie, Reuters). Het geld dat beweegt, zijn de opbrengsten. De onderliggende reserves blijven liggen. Precies daardoor kan de EU dit doen, maar blijft het instrument ook beperkt.

Hoe bevroren tegoeden geld opleveren

Toen de EU na de Russische invasie van 2022 centralebanktegoeden bevroor, bleven couponbetalingen op obligaties en andere geldstromen binnenkomen. Alleen konden die niet meer naar Moskou worden doorgestuurd. Die vastgelopen kasstromen stapelden zich op bij centrale effectenbewaarinstellingen, de partijen die effecten bewaren en transacties afwikkelen, en leverden onderweg rente op.

In 2024 oormerkte de Raad, waar EU-regeringen over wetgeving onderhandelen en stemmen, die na de bevriezing ontstane winsten voor Oekraïne. De hoofdsom bleef ongemoeid (EUR-Lex, The Brussels Times). Binnen de G7 geldt dezelfde lijn: de reserves zelf blijven geblokkeerd totdat Rusland zijn agressie beëindigt en schade vergoedt (G7 Apulia-communiqué). Deze vijfde overboeking volgt dat spoor.

Aflossing, geen wapens

De kop suggereert al snel wapentransporten. In werkelijkheid gaat bijna al het geld naar een aflossingskanaal. Volgens de Commissie helpt 95% Oekraïne bij het bedienen van EU- en G7-leningen onder het € 45 miljard grote Extraordinary Revenue Acceleration-plan. Slechts 5% loopt via de Europese Vredesfaciliteit, het buiten de EU-begroting geplaatste instrument voor militaire steun (Europese Commissie, Euronews).

Die verdeling is politiek relevant. Hongarije heeft betalingen uit de Europese Vredesfaciliteit herhaaldelijk geblokkeerd of vertraagd. Door vrijwel alles via het leningkanaal te laten lopen, ontwijkt de constructie die strijd (Onet/Politico). Daar staat wel tegenover dat deze tranche vooral schulddienst financiert. Het daadwerkelijke militaire geld, een afzonderlijke € 3,47 miljard voor drones, raketten en gevechtsvliegtuigen, werd op 30 juli vrijgegeven onder een ander programma (Europese Commissie).

België vangt de juridische druk op

Het mechanisme werkt zolang de Russische reserves bevroren blijven en inkomen blijven opleveren. Beide voorwaarden brengen risico's mee, en beide komen vooral in België samen. Daar houdt Euroclear immers het overgrote deel van de geblokkeerde tegoeden aan.

Een rechtbank in Moskou heeft Euroclear opgedragen ongeveer € 200 miljard te betalen aan de Russische centrale bank. Euroclear zegt in beroep te gaan. In Europa is het vonnis niet afdwingbaar, maar Moskou krijgt er wel een juridisch aanknopingspunt mee voor vergelding tegen westerse bezittingen die nog in Rusland staan (Washington Post, The Brussels Times). Russische investeerders hebben daarnaast afzonderlijke arbitragezaken rechtstreeks tegen België aangespannen (21news, Le Monde).

De Belgische blootstelling maakt een politieke scheidslijn binnen de EU scherper. De Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Kęstutis Budrys eiste na een Russische aanval op Kyiv, waarbij de Litouwse ambassade beschadigd raakte, Russische schadevergoeding en internationale mechanismen om oorlogsschade vast te leggen (Delfi). De Litouwse Europarlementariër Petras Auštrevičius noemt de keuze om alleen de winsten te gebruiken een politiek falen (Friends of Europe). Poolse media zien de tranche als een nuttig minimum, niet als een volledig antwoord (Rzeczpospolita). In Duitsland werd de overboeking vooral beschreven als reguliere renteopbrengst; Berlijn heeft zich publiekelijk niet uitgesproken voor confiscatie van de hoofdsom (Spiegel).

Volgens de Commissie hebben de geblokkeerde Russische tegoeden in totaal € 8 miljard aan uitzonderlijke winsten opgeleverd. Een openbaar totaaloverzicht van wat is gegenereerd, overgemaakt, toegezegd en daadwerkelijk aan Oekraïne uitbetaald, is er niet (Europese Commissie). Regeringen deinzen terug voor confiscatie van de reserves zelf, omdat zij rechtszaken over staatsimmuniteit vrezen, Russische vergelding tegen westerse bedrijfsactiva in Rusland en de kans dat niet-westerse centrale banken opnieuw gaan nadenken over het parkeren van reserves in infrastructuur van de eurozone. Voorlopig kiest de Europese Raad, waar regeringsleiders de politieke richting bepalen, voor de juridisch veiligere route: de winst gebruiken, de reserves laten liggen en België een groot deel van het juridische risico laten dragen. Geen enkele regeringsleider heeft zijn naam verbonden aan een koerswijziging.