EU-aanklager viseert Ierse brievenbusroute

De aankomende Europese hoofdaanklager voor financiële criminaliteit wijst Ierland aan als zwakke plek in de fraudebestrijding van de EU. Andres Ritter, die op 1 november aantreedt bij het Europees Openbaar Ministerie (EPPO), zei tegen Ierse media dat in Ierland "veel brievenbusfirma's" worden opgericht die mogelijk worden gebruikt voor btw-fraude en witwassen in Europa (Irish Times, RTÉ). Zijn verklaring is institutioneel: Ierland doet niet mee aan EPPO, de EU-instantie die financiële misdrijven tegen de Europese begroting binnen lidstaten rechtstreeks kan onderzoeken en vervolgen.

Dat is een waarschuwing, geen rechterlijk oordeel. Maar ze komt wel van de man die straks precies dit soort criminaliteit in 24 deelnemende landen moet bestrijden. Het mechanisme dat hij beschrijft, bestaat immers.

How the gap works

EPPO werkt met een tweedelig systeem dat is vastgelegd in Verordening 2017/1939. In Luxemburg bepaalt een centraal kantoor de strategie. In de deelnemende landen werken gedelegeerde aanklagers binnen het nationale rechtssysteem. Zij kunnen huiszoekingen bevelen, tegoeden bevriezen en zaken rechtstreeks voeren. Loopt een btw-carrouselfraude via Italië, Duitsland, Frankrijk en Polen, dan behandelt EPPO die als één onderzoek.

Ierland onderbreekt die keten. Omdat Dublin een opt-out heeft, kunnen EPPO-aanklagers niet op Iers grondgebied optreden. Zij moeten formele rechtshulpverzoeken indienen en wachten. Ritter vatte het verschil scherp samen: binnen EPPO "coördineren we niet, we doen het zelf" (RTÉ).

Samenwerking is er overigens wel. Tussen 2021 en eind 2025 ontving Ierland meer dan 50 EPPO-verzoeken en deed het mee aan minstens één onderzoek naar vermoedelijke btw-fraude van € 48 miljoen in negen landen (Irish Times). Alleen is bij carrouselfraude snelheid vaak beslissend. Brievenbusfirma's kunnen worden geliquideerd en opbrengsten verplaatst voordat een formeel antwoord binnen is. Samenwerking op verzoekbasis geeft niet dezelfde slagkracht als directe vervolgingsbevoegdheid.

Carousel fraud across borders

De omvang van de EPPO-zaken laat zien waarom dit gat ertoe doet. Eind 2025 meldde de instantie 3.602 lopende onderzoeken met een geschatte schade van € 67,27 miljard. Daarvan hing € 45,01 miljard samen met btw- en douanefraude (EPPO). Een jaar eerder ging het nog om 2.666 zaken en € 24,8 miljard (Transparency International EU). Die stijging zegt iets over groeiende fraudenetwerken, maar ook over het grotere bereik van de aanklagers.

Recente dossiers tonen het patroon. In Italië richtte het Metallo-onderzoek zich op een vermoedelijk btw-schema van € 42,8 miljoen met luxeauto's uit Duitsland, valse facturen en bedrijven op naam van stromannen (EPPO). In Frankrijk doorzocht EPPO 26 bedrijven in de regio Parijs wegens verdenking van btw-fraude (Le Figaro). Ketens van brievenbusfirma's lopen over landsgrenzen heen. Dat Ierland een gemakkelijke plek is om bedrijven te registreren, past in dat beeld.

Closing the gap, slowly

Ierland beweegt richting toetreding. Een werkgroep van verschillende overheidsdiensten adviseerde in oktober 2023 al voorbereidingen te treffen, en minister van Justitie Jim O'Callaghan heeft gezegd dat Ierland volgend jaar mogelijk lidmaatschap aanvraagt (Law Society Gazette). De Ierse rechtstraditie scheidt opsporing en vervolging scherper dan de meeste continentale systemen. Aanpassing van het nationale recht vergt daarom parlementaire wetgeving, zonder gepubliceerd tijdpad. De binnenlandse bottleneck ligt bij het ministerie van Justitie, dat de wet moet opstellen, waarna kabinetsgoedkeuring en behandeling in de Oireachtas volgen.

De groep buitenblijvers wordt kleiner. Hongarije meldde eind mei 2026 formeel dat het wil toetreden (Daily News Hungary). Denemarken heeft een bredere opt-out op justitiegebied die constitutioneel zwaarder ligt; de regering heeft een referendum geopperd, maar nog geen besluit genomen (Berlingske). Toetreding tot EPPO sluit één gat, maar nationale rechtbanken bepalen nog steeds hoeveel macht de instantie in de praktijk krijgt. In Griekenland kregen EPPO-aanklagers van de rechtbanken termijnen van twee jaar in plaats van de gevraagde vijf jaar, waarna het beroep van de instantie werd afgewezen (Euronews Greece).

Waarom Ierland precies aantrekkelijk is voor fraudenetwerken, blijft vooralsnog onduidelijk: de EPPO-opt-out, eenvoudige bedrijfsregistratie, de financiële infrastructuur, of een combinatie daarvan. Ritter heeft die vraag nu op tafel gelegd. Het antwoord hangt af van de vraag of Dublin wetgeving kan maken in het tempo dat deze handhavingskloof in de interne markt vraagt.