Herstelfonds nadert harde deadline

De EU-ministers van Financiën behandelden deze week twee dossiers. Het ene bepaalt of landen nog geld krijgen. Het andere bepaalt wie straks aan de knoppen zit van het Europese financiële toezicht.

Het eerste dossier had haast: de ministers zetten een stap richting goedkeuring van herziene herstelplannen voor negen lidstaten, onder meer Cyprus, Litouwen, Finland, Duitsland, Hongarije en vier andere landen (Cyprus Mail). Het tweede dossier is minder dringend, maar politiek gevoeliger. De Ierse vicepremier Simon Harris, die de vergadering voorzat namens het Ierse EU-voorzitterschap, kreeg naar eigen zeggen unanieme steun om vóór oktober een onderhandelingspositie af te spreken over het centraliseren van delen van het Europese financiële toezicht (RTÉ).

Het contract is goedgekeurd. Het geld nog niet.

De Europese Recovery and Resilience Facility (RRF) werkt als een contract, niet als een cheque. Een land dient een hervormingsplan in, de Commissie en de Raad keuren dat goed, en pas daarna gaat er geld lopen, maar alleen als het land specifieke mijlpalen haalt: wetten aannemen, instellingen oprichten, projecten opleveren (EUR-Lex, ECA). Goedkeuring van een herzien plan verandert dus wat een land heeft beloofd. Het maakt geen geld vrij.

Dat onderscheid telt nu, omdat de RRF afloopt. Alle resterende mijlpalen moeten uiterlijk 31 augustus 2026 zijn afgerond, betalingsverzoeken moeten vóór 30 september binnen zijn en de laatste betalingen moeten vóór het einde van het jaar worden gedaan. Daarna vervalt niet-besteed geld definitief (European Parliament Research Service).

Cyprus laat zien hoe groot de afstand kan zijn tussen goedkeuring en uitvoering. Minister van Financiën Makis Keravnos ging naar Brussel met een aangepast plan, maar thuis moet het parlement nog altijd de wet aannemen waarmee een nieuwe ontwikkelingsinstelling voor bedrijven wordt opgericht. Zonder benoemd bestuur eind augustus staat ongeveer €50–69 miljoen aan subsidies op het spel (Philenews).

Roemenië hoort niet bij de negen landen waarvan de herziene plannen nu zijn goedgekeurd, maar is wel het waarschuwingsvoorbeeld op grotere schaal. Boekarest verloor al ongeveer €500 miljoen door een mislukt betalingsverzoek. Nog eens €8,7 miljard hangt af van de vraag of het parlement negen openstaande wetten kan aannemen vóór de deadline van eind augustus (Digi24, Romania Insider). Begin juni was bij zowel Roemenië als Cyprus minder dan de helft van de mijlpalen als voltooid beoordeeld (European Parliament Research Service).

Wie krijgt de heffingen — en de macht?

Het tweede dossier blijft liggen nadat de RRF-deadline is verstreken. Het doel is helder: het moet eenvoudiger worden voor een bedrijf in het ene EU-land om geld op te halen bij beleggers in een ander EU-land. Nu zijn de Europese kapitaalmarkten nog verdeeld over 27 nationale stelsels, elk met een eigen toezichthouder, eigen regels en eigen heffingen. Het Markets Integration and Supervision Package (MISP) is de wetgevingspoging om die markten aan elkaar te naaien (Irish Presidency).

Over het principe is iedereen het eens. De strijd gaat over de vraag wie waarop toezicht houdt. MISP kan het toezicht op grote fondsgroepen verschuiven van nationale toezichthouders naar ESMA, de Europese Autoriteit voor effecten en markten in Parijs, die het effectentoezicht in de EU coördineert (WealthBriefing). Daarmee zouden toezichtheffingen, de bedragen die financiële ondernemingen aan hun toezichthouder betalen, niet langer naar nationale autoriteiten gaan maar naar ESMA.

Voor grensoverschrijdende uitgevende instellingen en grotere beleggers betekent minder versnippering lagere nalevingskosten en betere marktdata (European Parliament Research Service). Voor kleine financiële centra raakt het direct aan hun begroting. De Maltese toezichthouder MFSA draaide vorig jaar al een tekort van €1,3 miljoen op ongeveer €25,6 miljoen aan toezichtinkomsten (The Shift News). Als ESMA het toezicht op de grootste fondsgroepen overneemt, verhuizen die inkomsten naar Parijs, terwijl de kosten van het resterende nationale toezicht gewoon blijven staan. De Luxemburgse CSSF, toezichthouder op een van Europa's grootste fondsensectoren, kijkt naar dezelfde rekensom vanaf de andere kant: zij heeft de schaal om de verschuiving op te vangen, maar elke taak die naar Parijs gaat, holt haar rol verder uit (CSSF).

Harris noemde oktober als doel voor een gezamenlijke positie van de regeringen. Daarna kunnen de onderhandelingen met het Europees Parlement beginnen over de definitieve wet (Council). Die deadline wordt de test of regeringen de ruil accepteren: diepere kapitaalmarkten in ruil voor het verplaatsen van toezichtmacht van nationale hoofdsteden naar Parijs.

EU-plannen goedkeuren is het eenvoudige deel. Ze uitvoeren betekent dat landen geld of nationale controle moeten inleveren. Bij de herstelfondsen hebben negen regeringen nog ongeveer zeven weken om te bewijzen dat zij hebben geleverd, anders verdwijnt het geld. Bij financieel toezicht steunden 27 regeringen deze week verdere integratie, terwijl zij tegelijk vasthouden aan de hefbomen die markten nationaal houden. De eerste race heeft een harde deadline. De tweede botst op een hardnekkiger obstakel.