EU koopt Groenlandse toegang voor €200m

Ursula von der Leyen kwam dit weekend naar Groenland met naar verluidt een pakket van € 200 miljoen voor 2026 en 2027. Het geld is bedoeld voor satellietverbindingen, onderzeese kabels, datacenters, hernieuwbare energie en kritieke grondstoffen (EU Perspectives, Le Figaro). Haar bezoek volgde op maanden waarin Donald Trump openlijk aanspraak maakte op het eiland. Von der Leyen sprak van familiesolidariteit (Brussels Times). Maar voordat dat verhaal overeind blijft, moet eerst duidelijk zijn welk geld hier eigenlijk op tafel ligt.

Drie Geldpotten, Waarvan Eén Nog Niet Bestaat

De € 200 miljoen is nieuw geld voor twee jaar. Daarbovenop komt € 225 miljoen die Groenland al krijgt uit de huidige EU-begroting, via het kanaal waarmee Brussel gebieden financiert die verbonden zijn aan lidstaten maar zelf buiten de EU vallen (EU-OCT Partnership).

Daarachter staat nog een derde, groter bedrag. De Commissie heeft voor Groenland € 530 miljoen voorgesteld in de volgende meerjarenbegroting, voor de periode 2028 tot en met 2034 (European Parliament Legislative Train, EUR-Lex COM(2025)599). Dat voorstel moet nog unaniem worden goedgekeurd door alle 27 EU-regeringen. Bij elkaar lopen de drie bedragen richting 1 miljard euro. Alleen het eerste bedrag is nieuw, het tweede was al toegezegd en het derde bestaat nog niet als vastgelegde uitgave.

De EU koopt met dit geld dus geen delfstoffen. Zij koopt de voorwaarden waaronder toegang tot delfstoffen, infrastructuur en politiek vertrouwen later mogelijk worden. Commissaris Jozef Síkela zei dat ook op het Arctic Forum: Europa wil "het vermogen van Arctische gemeenschappen versterken om zelf te beslissen, en die beslissingen ondersteunen met investeringen" (IEU Monitoring).

Waarom De Grondstoffen Nog Jaren Weg Zijn

Groenland beschikt over 25 van de 34 kritieke grondstoffen die de EU strategisch belangrijk vindt, waaronder zeldzame aardmetalen, grafiet en molybdeen (European Sustainable Energy Week). Op papier is dat potentieel groot. Volgens Wood Mackenzie is de praktijk weerbarstiger: op het eiland is geen enkele mijn voor zeldzame aardmetalen actief, en door poolomstandigheden, ontbrekende infrastructuur en wettelijke beperkingen duurt het nog jaren voordat die er wel kan komen (Wood Mackenzie). Momenteel draaien er slechts twee mijnbouwprojecten, voor anorthosiet en goud (CSIS).

De Groenlandse minister van Buitenlandse Zaken Múte Bourup Egede zei tegen Europarlementariërs dat ongeveer 60% van de Groenlandse ondergrond nog niet in kaart is gebracht en dat de 56.000 inwoners verspreid wonen over nederzettingen zonder wegverbindingen. Zijn boodschap aan Brussel was helder: Europese investeringen moeten gepaard gaan met Europese bedrijven die willen afnemen wat Groenland produceert. "Als er geen Europese bedrijven zijn, zijn er anderen geïnteresseerd" (Demócrata).

Het zeldzameaardmetalenproject Kvanefjeld laat zien waar de grens aan Groenlandse kant ligt. Het project wordt geblokkeerd door de eigen uraniumwetgeving van het gebied, en toont daarmee dat mondiale vraag lokale milieuregels niet zomaar opzijzet (Wood Mackenzie). Europa krijgt overigens ook dichter bij huis met die spanning te maken: in Zweden bedreigt de geplande zeldzameaardmetalenmijn van LKAB bij Kiruna de laatste migratieroute voor rendieren van een Sami-gemeenschap, wat herhaaldelijk kritiek van de VN heeft opgeleverd (SVT).

Een Voet Aan De Grond, Geen Toegang

Het financiële bezoek viel samen met een militair signaal. Finse militairen namen deel aan Arctic Endurance 26, een door Denemarken geleide oefening voor de verdediging van Groenland met troepen uit Frankrijk, Duitsland, Zweden, Noorwegen, Nederland, IJsland en België (Yle). De oefening irriteerde Washington eerder dit jaar; de Finse minister van Defensie noemde haar normale bondgenootschappelijke activiteit (Iltalehti). Samen laten het investeringsbezoek en de oefening zien dat Europese regeringen proberen Groenland minder makkelijk inzetbaar te maken als Amerikaanse onderhandelingskaart.

Groenland is geen EU-lidstaat. Het verliet de Europese Gemeenschap in 1985 na een referendum over het visserijbeleid. Groenlanders hebben wel de Deense nationaliteit en zijn daarmee EU-burgers. Denemarken blijft bovendien verantwoordelijk voor de verdediging van Groenland binnen het Deense Rijk (European Parliament Think Tank, Verfassungsblog).

Brussel kan financieren, risico's voor investeerders verlagen en projecten voorstellen. Het kan Groenlands grondstoffen niet opeisen. Rond het bezoek van Von der Leyen was er nog geen gepubliceerde uitsplitsing per begrotingspost, geen betalingsschema en geen aanbestedingskader voor de gemelde € 200 miljoen (European Commission Representation in Denmark). De verklaring is ondertekend. Pas wanneer de regering van premier Jens-Frederik Nielsen projecten, vergunningen en afnemers op Groenlandse voorwaarden accepteert, wordt duidelijk wat Brussel werkelijk heeft gekocht. Voorlopig is dat een plek aan tafel, geen toegang tot de grondstoffen van het eiland.