EU-voorrang bij satellietfrequenties lokt VS-dreiging uit

De EU wil Europese bedrijven meer kans geven op de frequenties waarmee satellieten rechtstreeks verbinding maken met gewone telefoons. Washington waarschuwt voor gevolgen. Andrew Puzder, de Amerikaanse ambassadeur bij de EU, zei dat Europese bedrijven mogelijk te maken krijgen met vergelding, die zeer schadelijk kan uitpakken als Brussel Amerikaanse satellietaanbieders beperkt (Financial Times). SpaceX heeft geen gegarandeerd recht op de volgende vergunningen. Ook kan de Europese voorkeursbehandeling waar Puzder bezwaar tegen maakt nog veranderen voordat de wet wordt aangenomen.

De dreiging blijft vaag. Puzder noemde geen invoerheffing, bedrijf of deadline. Hij erkent dat de EU gevoelige overheidscommunicatie mag beschermen, maar maakt bezwaar tegen commerciële regels die volgens hem Amerikaanse concurrenten verzwakken. De Commissie zou hebben geantwoord dat het plan meer aanbieders wil aantrekken en niet-Europese bedrijven ruimte laat om mee te dingen (investingLive). Er is nog geen Amerikaanse handelsmaatregel genomen.

Wat Brussel wil toewijzen

De ontwerpwet bepaalt wie mobiele signalen vanuit de ruimte naar gewone telefoons mag sturen zodra de huidige vergunningen in mei 2027 verlopen (European Parliament Research Service). Een satelliet op deze frequenties werkt als een telefoonmast op grote afstand. Zo bereikt hij telefoons op plekken waar het vaste netwerk uitvalt. Starlinks internetdienst, waarvoor een schotel nodig is, staat hier los van.

Ook stelt de Commissie eisen aan het bereik. Elke commerciële winnaar moet binnen vijf jaar na de start van de dienstverlening 95% van de bevolking en 90% van het grondgebied in iedere lidstaat kunnen bereiken (Commission proposal). Die doelen gelden voor alle winnaars, Europees of buitenlands.

De frequentieband wordt verdeeld in zes blokken. Twee daarvan zijn bestemd voor een beveiligd overheidssysteem dat verbonden is met IRIS², de geplande satellietconstellatie van de EU (EPRS). Dan blijven vier commerciële blokken over. Twee daarvan krijgen volgens het voorstel voorrang voor nieuwe bedrijven onder EU-controle. De andere twee staan open voor buitenlandse bedrijven die aan de voorwaarden voor veiligheid en gegevensbescherming voldoen (Commission proposal, EPRS). Ook een niet-Europese aanbieder kan meedingen, maar begint voor de helft van de commerciële capaciteit met een achterstand.

Waarom SpaceX een plek wil

De huidige rechten zijn in handen van Viasat en EchoStar, die de EU in 2009 selecteerde (EPRS). In september 2025 sprak EchoStar af spectrumbezittingen aan SpaceX te verkopen. In de bijbehorende lijst staat expliciet de pan-Europese vergunning voor 2 GHz (SEC filing). Een verkoopcontract draagt een EU-vergunning overigens niet over; uit de stukken blijkt niet dat zo’n overdracht is goedgekeurd. Zelfs met goedkeuring zou een vergunning die bijna afloopt niet bepalen wie de daaropvolgende rechten krijgt.

SpaceX heeft bezwaar gemaakt tegen de opzet. In een zienswijze waarover in juli werd bericht, waarschuwde het bedrijf dat beperking van buitenlandse aanbieders tot de open blokken de dienstverlening kan verslechteren. Ook zou de verdeling volgens SpaceX storingen kunnen veroorzaken langs grenzen, zoals die tussen Polen en Oekraïne (Le Monde). Dat zijn claims van het bedrijf; niemand heeft ze onafhankelijk getoetst.

Voor de Europese voorkeursbehandeling zijn er mogelijke gegadigden. Telefónica, Orange, Vodafone en Deutsche Telekom hebben verkennende gesprekken gevoerd over een gezamenlijk bod (Politico). De eigen satellietconstellatie van de EU laat nog op zich wachten: de eerste IRIS²-satellieten staan gepland voor 2029 (ESA). Een voorkeur voor bedrijven onder EU-controle heeft pas betekenis als een van hen ook een werkende dienst kan bouwen.

Wie beslist, en wat de tekst van de regeringen zou veranderen

Het Europees Parlement en de lidstaten moeten de verordening allebei goedkeuren. De lidstaten onderhandelen daarover in de Raad van de EU. De industriecommissie van het Parlement, waar de Oostenrijkse Europarlementariër Angelika Winzig het dossier leidt, had op 18 oktober nog niet gestemd (Parliament procedure file). Na aanneming van de wet moet de Commissie nog een selectieprocedure houden en de winnaars kiezen.

De positie van de regeringen is duidelijker. Ierland, dat de onderhandelingen in de Raad voorzit, legde op 24 september een compromisvoorstel voor dat de voorgestelde verlenging met twee jaar voor de huidige vergunninghouders beperkt (Council compromise). De grotere wijziging betreft de Europese voorkeursbehandeling. Die verdwijnt uit de bindende wetsartikelen en komt in de overwegingen terecht, de toelichtende passages die richting geven aan de uitleg van de wet. De regeringstekst spreekt daarmee wel een voorkeur uit voor bedrijven onder EU-controle, maar reserveert de twee blokken niet voor hen.

Puzder dreigt met gevolgen voor een regel waaraan nog wordt gewerkt. De wetgevers bespreken een Europese voorkeursbehandeling, maar volgens de huidige tekst van de Raad geeft die de Commissie richting zonder haar te verplichten. Geen enkel Europees bedrijf krijgt een vergunning gegarandeerd; SpaceX kan meedingen naar alle vier commerciële blokken. Het Europees Parlement en de lidstaten bepalen uiteindelijk of de voorkeur een bindende verdeling wordt.