EU pakt Bulgaars tekort van 3,5% aan

Bulgarije trad op 1 januari 2025 toe tot de eurozone. Zeventien maanden later opent de Europese Commissie op 3 juni formeel een buitensporigtekortprocedure (EDP), het disciplinaire traject dat begint wanneer het begrotingstekort van een land boven 3% van het BBP uitkomt. Nog nooit ging een land zo snel van toetreding naar handhaving. De wittebroodsweken duurden nauwelijks langer dan een kalenderjaar.

Het wezenlijke verhaal is wie de Europese begrotingsregels werkelijk disciplineren. Eurostat stelde het Bulgaarse tekort over 2025 vast op 3,5% van het BBP (Economic.bg, BTA). Volgens de Commissie loopt dat op naar 4,1% in 2026 en 4,3% in 2027 (BTA). Van de tien EU-landen die al in een EDP zitten of er nu in terechtkomen, samen ongeveer 37% van de Unie, heeft Bulgarije het laagste tekort. Roemenië zit op 7,9%. Frankrijk op 5,1%. Slowakije op 4,5%.

Hetzelfde tekort, andere behandeling

Duitsland boekte in 2025 een tekort van € 119,1 miljard, ongeveer 3,5% van het BBP, volgens Destatis. Het IMF verwacht dat het tekort richting 2027 oploopt naar 4%. Toch krijgt Duitsland geen EDP. Berlijn activeerde de National Escape Clause (NEC), een bepaling die tot 1,5 procentpunt extra tekort toestaat voor defensie-uitgaven, en de Raad keurde dat zonder bezwaar goed. Bruegel merkte op dat de Commissie het Duitse begrotingsplan goedkeurde "without rigorously assessing the assumptions."

Bulgarije activeerde dezelfde NEC in juli 2025. Met de defensie-uitzondering zou het tekort over 2025 binnen de 3%-grens vallen. Voor Duitsland blokkeert de clausule de procedure volledig. Voor Bulgarije verzacht zij die alleen. Nieuw is dat overigens niet. Geen enkele oprichtingsstaat van de EU is ooit beboet onder het Stabiliteits- en Groeipact, het begrotingsraamwerk met de 3%-grens. Toen Frankrijk en Duitsland begin jaren 2000 dezelfde regels schonden, lobbyden zij met succes voor soepelere handhaving.

Griekenland, waar het tekort in 2009 na jaren van statistische fraude uitkwam op 15,1%, zit nu de Eurogroep voor. In 2025 boekte het land een overschot van 1,7% (Europese Commissie). Het Slowaakse Institute for Financial Policy vatte het zo samen: "The traditional division of EU states into responsible and irresponsible no longer holds."

Wat er in Sofia misging

Het Bulgaarse begrotingsgat ontstond niet van de ene op de andere dag. Het land hield in vijf jaar tijd acht verkiezingen. Het trad toe tot de eurozone met een interim-regering, zonder aangenomen begroting en met wettelijk vastgelegde uitgavenverplichtingen. Automatische verhogingen van pensioenen en ambtenarensalarissen duwden de personeelskosten in 2025 naar € 12,4 miljard, goed voor 30% van de inkomsten.

Premier Radev, die in mei 2026 aantrad, beschuldigde zijn voorgangers van "financiële trucs": het naar voren halen van belastingbetalingen en het aftappen van buitengewone dividenden bij staatsbedrijven. Oud-minister van Financiën Klisurski wierp tegen dat Eurostat alle gegevens heeft geverifieerd. Econoom Shteryo Nozharov schat de betwiste manoeuvres op ongeveer € 900 miljoen. Beide lezingen kunnen tegelijk kloppen: de boekhouding was legaal, maar liet het begrotingspad gezonder lijken dan het was.

Wat nu volgt

Het rapport van 3 juni opent een procedure. Bulgarije krijgt zes maanden om corrigerende maatregelen voor te leggen. Het hervormde EDP-raamwerk verlengt de correctietermijn van vier naar zeven jaar voor landen die structurele hervormingen toezeggen. Sofia kan die route gebruiken als het een stabiele regering vormt. Boetes zijn nog nooit opgelegd.

De echte druk zit in de mogelijke opschorting van Europese structuurfondsen, geld waarop Bulgarije leunt met een BBP per hoofd van ongeveer 60% van het EU-gemiddelde. Het land heeft pas 53% van zijn toewijzing uit de Recovery and Resilience Facility opgenomen, terwijl alle uitbetalingen voor het einde van het jaar moeten plaatsvinden. Buiten de officiële begroting ligt nog een risico. De handelstak van Lukoil, Litasco, heeft een arbitrageclaim van € 3 miljard ingediend tegen Bulgarije vanwege de staatsovername van zijn raffinaderijbezittingen. Verliest Bulgarije die zaak, dan komt er een eenmalige klap bij van ongeveer 3% van het BBP en verslechtert het tekortbeeld fors.

Een geloofwaardig correctieplan indienen kan alleen met een functionerende regering en een aangenomen begroting. Bulgarije heeft geen van beide. Wanneer tien landen dezelfde grens overschrijden en vooral het nieuwste, kleinste lid in de schijnwerpers belandt, gaan de regels minder op economie lijken en meer op hiërarchie.