EU kan Hongarijezaak van € 10,2 miljard schrappen

Voorzitter Roberta Metsola van het Europees Parlement zei woensdag tegen Europarlementariërs dat zij de voltallige Kamer zal raadplegen over twee dossiers: de artikel 7-procedure over de rechtsstaat, het verdragsinstrument waarmee de EU lidstaten kan aanpakken die democratische normen schenden, en een afzonderlijke rechtszaak tegen de Europese Commissie over miljarden die in 2023 voor Hongarije werden vrijgegeven (Telex). Beide raadplegingen volgen op een verzoek van de Hongaarse premier Péter Magyar. Volgens hem bedreigt de juridische procedure nu EU-geld dat zijn hervormingsregering nodig heeft, niet Orbáns regering (The Straits Times/Reuters).

De rechtszaak heeft de tanden

Artikel 7 trekt de aandacht. Het Parlement zette de artikel 7(1)-procedure tegen Hongarije in september 2018 in gang. Sindsdien staat het dossier in de lopende zaken van de Raad, zonder echte voortgang. Voor escalatie is immers unanimiteit onder regeringsleiders nodig, waardoor één land de zaak kan blokkeren. In april 2024 nam het Parlement nog een resolutie aan waarin het de Raad, dus de EU-regeringen, opriep tot actie. Er gebeurde niets. Artikel 7 heeft Hongarije politiek gemarkeerd gehouden. Budapest heeft het nooit een cent gekost.

De rechtszaak is van een andere orde. In zaak C-225/24 bij het Hof van Justitie van de EU vecht het Parlement het besluit van de Commissie uit december 2023 aan om ongeveer € 10,2 miljard aan Hongaarse cohesiefondsen vrij te geven, EU-geld dat bedoeld is om economische verschillen tussen regio's te verkleinen (CURIA). Volgens het Parlement gaf de Commissie het geld vrij zonder vast te stellen dat Hongarije de vereiste hervormingen van justitie en corruptiebestrijding daadwerkelijk had ingevoerd.

In februari 2026 kreeg het Parlement steun van advocaat-generaal Tamara Ćapeta. Zij adviseerde het Hof om het Commissie besluit nietig te verklaren, omdat hervormingen eerst "van kracht en daadwerkelijk toegepast" moesten zijn voordat geld kon worden overgemaakt. Adviezen van advocaten-generaal zijn niet bindend, maar het Hof volgt ze in een meerderheid van de zaken. Houdt dit advies stand, dan staat vast dat besluiten van de Commissie om bevroren fondsen vrij te geven niet alleen politiek kunnen worden bestreden, maar ook juridisch. Dat zou het gebruik van conditionaliteit, het koppelen van EU-geld aan hervormingseisen, in alle lidstaten veranderen.

De val van belonen op belofte

Magyars redenering klinkt op het eerste gezicht logisch. Hij versloeg Orbán in april 2026, sprak in mei met Commissievoorzitter Ursula von der Leyen een kader van € 16,4 miljard af waarin hervormingen aan geld worden gekoppeld, en zegt dat de rechtszaak middelen raakt die zijn regering nodig heeft om anticorruptieafspraken waar te maken. Daarbij hoort ook toetreding tot het Europees Openbaar Ministerie, het EU-orgaan dat grensoverschrijdende fraude onderzoekt. Door de zaak te laten vallen, stelt hij, verdwijnt een juridische schaduw boven hervormingen die al lopen (The Straits Times/Reuters).

De Commissie is wel in een patroon beland. Drie keer heeft zij geld voor Hongarije vrijgegeven of uitgetekend: onder Orbán in 2023, voor Polen na de terugkeer van Donald Tusk in 2024, en voor Magyar in 2026. Telkens bewoog zij voordat onafhankelijke controle had bevestigd dat hervormingen in de praktijk werkten en niet alleen op papier stonden. De Hongarije-rapporteur van het Parlement, Tineke Strik, heeft gezegd dat een factfindingmissie in oktober de resultaten zal beoordelen voordat er een voorstel komt om artikel 7 in te trekken (Telex). De rechtszaak laten vallen vóór dat bezoek, en vóór een uitspraak van het Hof, zou betekenen dat politieke wisseling op zichzelf genoeg is om juridische toetsing te beëindigen.

Dat signaal reikt verder dan Budapest. Eerdere berichtgeving van To Brief liet zien dat de Poolse regering de omslag in Hongarije zag als een praktische manier om vergoedingen uit de European Peace Facility en de coördinatie van Oekraïne-steun los te trekken, dossiers die Orbán had geblokkeerd. Als conditionaliteit weer kan worden teruggedraaid zodra een vriendelijker regering aantreedt, verliest het instrument geloofwaardigheid vóór de volgende test.

Wat open blijft

Het Hof van Justitie heeft nog geen uitspraak gedaan in C-225/24. Trekt het Parlement de zaak in vóór een arrest, dan verdwijnt het precedent over rechterlijke toetsbaarheid. Vernietigt het Hof het Commissie besluit terwijl het Parlement politiek al is teruggekrabbeld, dan zitten beide instellingen met een juridisch probleem: een rechterlijke vaststelling dat het geld nooit had mogen worden vrijgegeven, zonder dat een van beide goed gepositioneerd is om daar gevolg aan te geven onder artikel 266 VWEU, de verdragsbepaling die instellingen verplicht arresten van het Hof uit te voeren.

Magyar kan oprecht zijn. De EU heeft alleen nog steeds geen betrouwbare manier om echte hervorming te onderscheiden van opgevoerde hervorming zolang de feiten niet zijn vastgesteld. Het bezoek van het Parlement in oktober is het eerste moment waarop die feiten kunnen worden gecontroleerd. Magyar vraagt Europarlementariërs dus om hun drukmiddel neer te leggen voordat die controle heeft plaatsgevonden.