Europa mist schild tegen Oreshnik

Rusland vuurde op 24 mei zijn nucleair inzetbare ballistische middellangeafstandsraket Oreshnik af op Kyiv. De raket vormde het middelpunt van de grootste luchtaanval van de oorlog: ongeveer 600 drones en 90 raketten in één nacht. Minstens vier mensen kwamen om, meer dan 100 raakten gewond. Onder de doelen waren het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken, de studio van de Duitse omroep ARD en de residentie van de Albanese ambassadeur (Kyiv Independent, Deutschlandfunk). Geen enkel luchtverdedigingssysteem dat in Oekraïne of elders in Europa is opgesteld, kan dit wapen betrouwbaar onderscheppen.

Het Poolse Operationeel Commando liet gevechtsvliegtuigen meer dan drie uur opstijgen in een preventieve NAVO-verdedigingshouding, nadat de baan van de raket richting de oostgrens van Polen liep (Euronews PL). Dat was geen diplomatiek protest, maar een militaire activering op NAVO-grondgebied. De aanleiding was een wapen dat te snel vliegt voor onderscheppers vanaf de grond.

Waarom Europa dit niet kan tegenhouden

De Oreshnik is een IRBM, een ballistische raket voor de middellange afstand met een bereik van 3.000 tot 5.500 kilometer, ontworpen om kernkoppen te dragen. De kernkoppen keren met mach 10 terug in de atmosfeer en splitsen zich in meerdere submunities die elk een eigen doel kunnen krijgen. Bij die snelheid vormt zich geïoniseerd plasma rond elke kernkop. Dat verstoort de vuurleidingsradars die onderscheppers naar hun doel moeten leiden (ifrankivchanyn.com). De negen Duitse IRIS-T-systemen werken tegen kruisraketten, maar zijn niet gebouwd voor zo'n ballistische dreiging (Defence Ukraine). Patriot schiet bij deze snelheden tekort. Arrow-3, het enige Europese systeem dat voor deze raketklasse is bedoeld, bereikt pas vóór 2030 zijn volledige capaciteit (JNS).

Het Frans-Italiaanse SAMP/T NG, een luchtverdedigingssysteem van de volgende generatie, moet dit jaar in Oekraïne worden getest tegen Russische ballistische raketten (Army Recognition). Of het ook met Oreshnik-submunities kan omgaan, is nog niet bewezen.

Poetin heeft gezegd dat "enkele van zulke raketten, zelfs met conventionele kernkoppen, even verwoestend kunnen zijn als een nucleaire aanval." Het wapen kan conventionele ladingen dragen, maar is ontworpen voor nucleaire. Bij elke inzet blijft die dubbelzinnigheid dus bewust bestaan. EU-buitenlandchef Kaja Kallas noemde de inzet "roekeloos nucleair brinkmanship" (Ukrainska Pravda).

Retoriek beweegt, materieel niet

De timing was geen toeval. Twee dagen vóór de aanval verklaarde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio dat de door Washington bemiddelde vredesgesprekken dood waren (EA World View). Enkele dagen daarvoor had Rusland nucleaire oefeningen afgerond met 64.000 militairen, inclusief training voor de inzet van Oreshnik en de omgang met kernkoppen in Belarus (Army Recognition).

Bondskanselier Merz veroordeelde de "roekeloze escalatie", maar kondigde geen nieuwe militaire toezeggingen aan (Spiegel). Duitsland leidt het European Sky Shield Initiative, een raamwerk voor gezamenlijke luchtverdedigingsaankopen door 23 landen. De enige laag daarin die tegen IRBM's is bedoeld, is Arrow-3, en die is nog vier jaar weg. Frankrijk bouwt buiten dat raamwerk aan een concurrerend systeem, gesteund door acht partnerlanden onder Macrons Europese nucleaire afschrikkingsparaplu (Le Grand Continent). Polen, dat net gevechtsvliegtuigen liet opstijgen om zijn eigen luchtruim te bewaken, doet aan geen van beide programma's mee.

De Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Orbán Anita noemde de aanval "bruut" en "onaanvaardbaar" (Telex). Boedapest liet ook weten bereid te zijn zijn langdurige blokkade op sancties tegen de Russische patriarch Kirill op te heffen (Euronews). Toch weigert Hongarije nog steeds wapens te leveren of NAVO-verklaringen over de oostflank te ondertekenen. De woorden veranderden; het beleid niet.

Bulgarije zweeg. Een arbitragedreiging van € 3 miljard door de Zwitserse holding die eigenaar is van de Bulgaarse Lukoil-raffinaderij houdt de regering van premier Radev stil. Bulgarije blijft bovendien een van de vier EU-lidstaten die weigeren steun te geven aan een oorlogsmisdadentribunaal tegen Poetin (DW, Debati.bg).

Estland, dat 5% van het bbp aan defensie uitgeeft, gaf de scherpste duiding. Minister van Buitenlandse Zaken Tsahkna waarschuwde dat Moskou Europa probeert mee te trekken in "voortijdige vredesgesprekken" die vooral de sanctiedruk moeten verlichten, niet de oorlog beëindigen (ERR). De drie Baltische presidenten eisten dat de NAVO haar roulerende luchtpatrouilles vervangt door een permanente luchtverdedigingsmissie (President.ee).

De EU-ministers van Buitenlandse Zaken komen deze week bijeen. Het centrale gegeven in die zaal is inmiddels helder: Polen liet vliegtuigen opstijgen vanwege een wapen dat het niet kan neerhalen, terwijl Europa pas rond 2030 over een onderschepper beschikt die voor deze dreiging is bedoeld.