Europese gasprijs van €100 treft fabrieken eerst

De Europese gasprijs tikte woensdagmiddag kort de €100 per megawattuur aan. Dat was ongeveer 4% meer dan tijdens de vorige handelssessie en voor het eerst sinds 2022 dat de prijs dit niveau bereikte (Reuters). Europa betaalt meer om met Azië te concurreren om gas dat per schip wordt aangevoerd, nu de scheepvaart door de Straat van Hormuz is verstoord. Fabrieken en stroommarkten die veel gas gebruiken, merken de prijsstijging als eerste. De meeste huishoudens voelen die later.

De notering komt van de Nederlandse Title Transfer Facility (TTF), een virtuele handelsplaats die geldt als Europese groothandelsreferentie. Het contract betreft gas dat in november wordt geleverd (ICE). De prijs geldt alleen voor het gas zelf, zonder transportkosten, belastingen en leveranciersmarges. Woensdag tikte de prijs tijdens de handel kort de €100 aan; de markt bleef er niet op staan.

Waarom een blokkade in de Golf de Nederlandse gasprijs opdrijft

Vloeibaar aardgas (LNG) is gas dat is afgekoeld tot vloeistof, zodat tankers het kunnen vervoeren. Volgens ENTSOG, de koepel van Europese gasnetbeheerders, gaat normaal gesproken ongeveer 20% van de wereldwijde LNG-handel door de Straat van Hormuz (ENTSOG). ACER, het EU-agentschap dat de nationale energietoezichthouders coördineert, meldde dat deze zomer nauwelijks LNG uit Qatar de EU bereikte (ACER).

Europa koopt rechtstreeks relatief weinig gas uit Qatar, maar merkt de gevolgen toch. Nu ladingen uit de Golf vastzitten, bieden Europese en Aziatische afnemers op dezelfde flexibel inzetbare scheepsladingen. De hubprijs loopt op totdat voldoende tankers koers zetten naar Europa. Afnemers met bestaande contracten betalen volgens de afspraken daarin; die volgen de hubprijs soms maar deels of met vertraging.

De krapte is zichtbaar in de gasopslagen. Op 28 oktober waren de ondergrondse opslagen in de EU voor 74,96% gevuld, tegen ongeveer 83% een jaar eerder (GIE AGSI). Europa gaat de winter in met een kleinere buffer.

ENTSOG onderzocht hoe ver die buffer reikt. Als het LNG binnenkomt zoals aangenomen, eindigt Europa de winter met nog 29% vulling in de gasopslagen (ENTSOG). Dat laat een reserve over voor een koud voorjaar. In een scenario met ongeveer 20% minder LNG daalt het resterende aandeel naar 13% (ENTSOG). De opslagen raken dus niet leeg, maar de marge wordt wel veel kleiner. ENTSOG benadrukt dat de test kijkt naar leidingen en terminals en niet voorspelt welke ladingen daadwerkelijk aankomen. De Duitse toezichthouder Bundesnetzagentur beoordeelt de huidige gasaanvoer in Duitsland als stabiel, met een klein risico op tekorten (Bundesnetzagentur). Op basis van deze gegevens staat Europa voor een prijsprobleem, niet voor een tekort.

Dezelfde prijs, heel verschillende energierekeningen

Volle opslagen maken gas niet goedkoop. De Italiaanse opslagen waren voor 90,88% gevuld, tegenover 61,73% in Duitsland (GIE AGSI), maar beide landen kopen hun volgende ladingen tegen dezelfde hubprijs. Het grotere verschil zit in de mate waarin gas doorwerkt in de stroomprijs.

Bij de dagelijkse groothandelsveilingen voor stroom in Europa bepaalt de duurste centrale die nodig is om in een bepaald uur aan de vraag te voldoen de prijs voor dat uur. Vaak is dat een gascentrale. Volgens het Europees Milieuagentschap beïnvloedde gas in de eerste 16 weken van 2026 de groothandelsprijs in 66% van de onderzochte Italiaanse uren (EEA). Daardoor bewegen de Italiaanse stroomprijzen sterk mee met de gasprijs. In Spanje, waar zon en wind vaak genoeg stroom leveren voor de vraag, was dat aandeel slechts 9% (EEA). Bedrijven en huishoudens met vaste contracten betalen de veilingprijs niet rechtstreeks, maar hun contracten worden wel vernieuwd tegen prijzen die ervan afhangen.

Ook gascontracten vertragen de stijging van de energierekening. Uit een analyse van de ECB blijkt dat veranderingen in de groothandelsprijs in meer dan de helft van de eurolanden binnen één tot drie maanden doorwerkten in de gasprijs voor huishoudens (ECB). Vasteprijscontracten, gereguleerde tarieven en termijncontracten waarmee leveranciers gas vooraf tegen een vaste prijs inkopen, verklaren waarom die doorwerking in andere landen langer duurt. In ongeveer een derde van de landen duurde het zeven tot twaalf maanden (ECB).

Polen laat zien hoelang een toezichthouder die vertraging kan rekken. Het land houdt het myORLEN-gastarief voor de betrokken huishoudens tot en met 31 december 2026 op 197,29 zł per megawattuur (URE). Industriële afnemers met contracten die aan de hubprijs zijn gekoppeld, hebben die buffer niet. Energie-intensieve producenten, zoals chemiebedrijven die gas zowel als brandstof als grondstof gebruiken, voelen de stijging waarschijnlijk als eerste.

Een korte piek tot €100 wijst niet op een gastekort en betekent evenmin dat de huishoudelijke gasrekening meteen stijgt. De cijfers van ENTSOG wijzen erop dat Europa de winter ook met minder LNG kan doorkomen. De gevolgen hangen af van de vraag of de groothandelsprijs maandenlang rond dit niveau blijft, terwijl termijncontracten aflopen en tarieven worden aangepast. In dat geval bepalen de contracten wie eerst betaalt: Italiaanse stroomgebruikers en fabrieken met hubgekoppelde contracten, en als laatste Poolse huishoudens achter een bevroren tarief.