Europa's gasprijs van €87 treft importeurs als eerste

Voor levering in november noteerde gas op de middag van 13 oktober volgens berichtgeving € 87,20 per megawattuur: circa 3% hoger dan een dag eerder en het hoogste niveau sinds eind 2022 (Der Standard/APA). In februari lag dezelfde referentieprijs nog rond € 32 (Brussels Times). Minder aanbod uit Qatar en lagere Europese gasvoorraden verklaren de stijging. De rekening komt eerst terecht bij bedrijven die nu vervangend gas moeten inkopen.

De prijs komt van de TTF, een Nederlandse gashandelsplaats waarvan de termijncontracten de Europese referentieprijs bepalen (ICE). Een termijncontract legt vandaag vast tegen welke prijs gas later wordt geleverd. Die prijs loopt op als kopers een krappe winter verwachten, ook als huishoudens of fabrieken vandaag nog genoeg gas hebben. Het gaat om een groothandelsprijs; de rekening van afnemers verandert daardoor niet automatisch.

Minder Qatarees gas, minder in opslag

Qatar leverde vóór de verstoring ongeveer een vijfde van de wereldwijde LNG-handel, zei emir Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani op 13 oktober in een toespraak (Amiri Diwan). LNG is gas dat sterk wordt afgekoeld en vloeibaar gemaakt, zodat het per tanker kan worden vervoerd. De emir zei dat een aanzienlijk deel van de Qatarese export was verstoord. Daarvoor noemde hij twee oorzaken: de Straat van Hormuz, waar Qatarese tankers doorheen moeten, is gesloten en Ras Laffan, de belangrijkste exportinstallatie van het land, is beschadigd.

Een deel van die schade zal lang doorwerken. Aanvallen in maart legden ongeveer 17% van Qatars exportcapaciteit stil. QatarEnergy verwachtte dat reparaties drie tot vijf jaar zouden duren (S&P Global). Europese inkopers concurreren nu met Aziatische partijen om de ladingen die nog beschikbaar zijn. Daardoor stijgt de prijs die beide moeten betalen.

Ook zit er minder gas in Europese opslag. Op 1 oktober waren de EU-voorraden voor 72% gevuld, tegenover 83% een jaar eerder (ENTSOG). De Europese Commissie stelt dat pijpleidingen en importterminals een gewone winter met lagere voorraden nog aankunnen (European Commission).

ENTSOG, de koepelorganisatie van Europese gasnetbeheerders, heeft ook scenario's doorgerekend. Die verkennen mogelijke uitkomsten en zijn geen voorspellingen. Bij een gewone winter zouden de voorraden eind maart nog ongeveer 29% vol zijn. Als Europa 20% minder LNG ontvangt, zouden ze uitkomen op circa 13% (ENTSOG). Door nu meer te betalen voor wintergas verzekeren inkopers zich tegen dat tweede scenario.

Dit verklaart waarom wintergas duur is, maar niet waarom de prijs juist die middag opliep. De berichtgeving koppelt de stijging van die dag niet aan één specifieke aanleiding.

Importeurs betalen eerst

De eerste rekening ligt bij bedrijven die gas moeten vervangen dat niet is aangekomen. De Italiaanse energieleverancier Edison meldde dat Qatar 35 ladingen voor zijn Adriatische importterminal niet heeft geleverd. Samen waren die goed voor ongeveer 4,6 miljard kubieke meter gas. Eind september had Edison er 23 vervangen (Edison). Edison heeft niet bekendgemaakt wat die vervangende ladingen kostten. Bedrijven in dezelfde positie moeten tegen de actuele marktprijs inkopen, terwijl producenten en handelaren met gas over juist profiteren van de stijging.

Huishoudens merken het later, en niet allemaal tegelijk

Huishoudens kopen geen TTF-termijncontracten. Hun leveranciers kopen gas vooruit in en berekenen de kosten op drie manieren door. Sommige klanten hebben een contract met een vaste prijs. Andere hebben een geïndexeerd tarief, dat meebeweegt met een gepubliceerde referentieprijs. Weer andere betalen een gereguleerd tarief, dat de overheid vaststelt of begrenst. Elk tarief verandert op een eigen moment.

Frankrijk laat zien hoe die vertraging werkt. De energietoezichthouder CRE publiceert de referentieprijs die geïndexeerde tarieven volgen. Die prijs stijgt op 1 november met 6,6%, waardoor de gemiddelde novemberrekening voor deze klanten ongeveer € 12 hoger uitvalt (CRE). De CRE baseerde dat cijfer op de prijzen in september. De stijging van deze week is er dus niet in verwerkt.

Spanje schuift een deel van de kosten door naar later. Het land beperkte de stijging van het gastarief in zijn gereguleerde tarief voor oktober tot 35%. Huishoudens betalen het uitgestelde verschil vanaf januari 2027 terug, inclusief rente (BOE). Het plafond drukt de rekening dit najaar, maar verhoogt die later.

De markt rekent op een kleinere gasbuffer voor de winter. Importeurs zoals Edison, die vervangende ladingen nodig hebben, dragen de kosten direct. Huishoudens betalen volgens hun contract en de tariefregels van hun overheid. Daardoor merken een Franse klant met een geïndexeerd tarief en een Spaanse klant met een gereguleerd tarief dezelfde groothandelsprijsstijging op verschillende momenten. Nog is niet bekend hoeveel van de stijging van deze week in de huishoudelijke rekeningen terechtkomt. Dat hangt af van hoe koud de winter wordt en hoeveel LNG Europa bereikt.