Europa gaat met krappe dieselvoorraden de winter in

De wereldwijde dieselvoorraden zijn volgens de International Energy Agency (IEA), die de noodreserves van rijke landen coördineert, pas in de tweede helft van 2027 weer op peil. Dat voorspelde het agentschap op 14 oktober (IEA October report, CNBC). Europa gaat de winter in met weinig brandstof achter de hand. Bedrijven en huishoudens die diesel gebruiken, merken een nieuwe verstoring als eerste.

Ook op korte termijn blijft de markt krap. De IEA verwacht dit kwartaal een tekort aan gasolie, de brandstofgroep waartoe diesel en huisbrandolie behoren, hoewel raffinaderijen tegen het einde van het jaar naar verwachting meer gaan produceren (IEA October report).

Ruwe olie herstelt sneller dan diesel

Vanuit de Golf wordt meer olie uitgevoerd, maar als eindproduct komt er minder aan. De uitvoer van ruwe olie uit de Golf steeg in september met 4,4 miljoen vaten per dag, tot 13,9 miljoen. De uitvoer van geraffineerde producten bleef intussen ver onder het niveau van voor de oorlog (ICIS). Geraffineerde producten zijn de brandstoffen die vrachtwagens, tractoren en verwarmingsketels daadwerkelijk verbruiken.

Een vrachtwagen rijdt niet op ruwe olie. Om daar diesel van te maken, zijn werkende raffinaderijen en veilige vaarroutes nodig. Meer ruwe olie verschepen vult de brandstoftanks dus niet vanzelf.

De wereldwijde terugval blijkt uit de cijfers. Het aanbod van diesel en gasolie lag in het derde kwartaal 1,7 miljoen vaten per dag lager dan in hetzelfde kwartaal een jaar eerder (IEA October report, ICIS). Dat cijfer laat zien hoeveel lager het aanbod was dan vorig jaar. Het zegt niet hoeveel de vraag het aanbod overtreft; dat is waar de prognose van de IEA voor dit kwartaal over gaat.

Europa heeft weinig reserves om op terug te vallen. De commerciële gasolievoorraden, die van bedrijven en niet van overheden, zouden in juli zijn gedaald tot het laagste niveau in 25 jaar (The National). Juist in juli worden voorraden normaal gesproken opgebouwd voor de winter. De buffer is dus het kleinst wanneer de vraag naar huisbrandolie aantrekt.

Nieuwe druk op een belangrijke vaarroute

In enkele dagen tijd zonken twee vrachtschepen bij de Straat van Hormuz, de smalle uitgang van de Golf. De Singapore Maritime and Port Authority meldt dat een onder Singaporese vlag varend containerschip op 13 oktober zonk nadat het door een onbekend projectiel was geraakt (Singapore Maritime and Port Authority). Een bulkcarrier die in september was geraakt, zonk op 14 oktober, meldde Reuters (Reuters via Internazionale). Voor zover bekend vervoerde geen van beide schepen diesel.

Het economische risico zit in de kosten van het vervoer. Een oorlogsrisicoverzekering, een aanvullende dekking voor schepen in conflictgebieden, en krapte op de vrachtmarkt maken diesel duurder om af te leveren, ook nadat een raffinaderij de brandstof heeft geproduceerd. De IEA waarschuwt dat de druk op het vervoer van ruwe olie zich uitbreidt naar andere tankers. Daardoor kan de groothandelsprijs van geleverde diesel in importerende markten, waaronder Europa, de komende weken opnieuw stijgen (Euronews).

Wie betaalt deze winter?

Diesel is op de groothandelsmarkt al duur: dat is de prijs die raffinaderijen en handelaren rekenen vóór belastingen en verkoopkosten. In september kwam de groothandelsprijs van diesel in Europa en de VS uit op ongeveer $ 220 per vat. Volgens het rapport van de IEA van 14 oktober was diesel daarmee bijna twee keer zo duur als ruwe olie (IEA October report). Belastingen en distributiekosten verschillen per land en komen daar nog bij. Uit de waarschuwing van de IEA valt dus geen precieze prijs aan de pomp af te leiden.

De eerste rekening gaat naar bedrijven die diesel per tank inkopen: transporteurs, boeren en bouwbedrijven. De rest van de economie betaalt later mee, via goederen die per vrachtwagen worden vervoerd.

Overheden proberen de rekening te dempen. Duitsland verlaagde vanaf oktober de energiebelasting op diesel met 14 cent per liter (German government). Frankrijk verkoopt 10 miljoen vaten diesel uit zijn strategische voorraad. Volgens de Franse overheid dalen de pompprijzen naar schatting met 12 tot 18 cent per liter als distributeurs de lagere brandstofprijs doorberekenen (French finance ministry).

Frankrijk volgde daarmee de oproep van de IEA om bij het vrijgeven van reserves voorrang te geven aan diesel (To Brief). Beide maatregelen voegen weinig brandstof aan de markt toe. Een belastingverlaging verschuift een deel van de kosten van automobilisten naar de overheidsbegroting. Diesel die nu uit reserves wordt verkocht, moet later weer worden ingekocht.

De uitvoer van ruwe olie uit de Golf is sneller hersteld dan die van diesel, en Europa’s geslonken voorraden zijn nu kwetsbaar voor nieuwe verstoringen. Van geen van beide scheepsrampen is vastgesteld dat een dieseltransport erdoor is gehinderd. Voorlopig vergroten de aanvallen het risico op hogere dieselprijzen deze winter, maar verklaren ze de krapte niet. Dat verandert pas als tankers met olieproducten niet meer door Hormuz varen.