Jørgensen raamt extra energiekosten op €100 miljard

Jørgensen schat dat Europa dit jaar ruim € 100 miljard extra aan energie heeft betaald, "zonder dat er één molecuul gas of olie extra is geleverd". Dat zei de EU-commissaris voor Energie op 29 september in Dublin (opname van de Commissie). Hij waarschuwde voor hoge prijzen, niet voor tekorten. De informele bijeenkomst van energieministers eindigde zonder gezamenlijke verklaring of bindende maatregel (Iers voorzitterschap).

Het bedrag is Jørgensens eigen raming en omvat zowel olie als gas. Hij zei niet van welke eerdere prijzen of importvolumes de berekening uitgaat (RTÉ). Het is daarom eerder een politiek cijfer dan een gecontroleerde rekening.

Genoeg gas, tegen een hogere prijs

Bij een tekort kunnen afnemers helemaal geen gas krijgen. Bij een prijsschok is er nog wel gas, maar betalen ze er meer voor. Volgens functionarissen is dat laatste aan de hand. Op 25 september beoordeelde de gascoördinatiegroep van de Commissie de aanvoer als stabiel, hoewel de voorraden lager lagen dan in eerdere jaren (Europese Commissie).

Op 27 september waren de Europese gasopslagen voor 71,16% gevuld, tegen 82,3% een jaar eerder (GIE AGSI, APA). Lagere voorraden betekenen overigens niet dat huishoudens zonder gas komen te zitten: opslag is maar één aanvoerbron. De Duitse netbeheerder Bundesnetzagentur schat het risico op tekorten laag in, omdat er nog gas via pijpleidingen en als vloeibaar aardgas (LNG) per schip aankomt (DW).

De prijsdruk ontstaat door de concurrentie om LNG-tankers. Door de verstoringen rond de Straat van Hormuz is het wereldwijde aanbod van LNG gekrompen. Europese afnemers moeten daardoor meer bieden dan hun Aziatische concurrenten om de overgebleven ladingen te kopen (Columbia University). Op 29 september stond TTF, de Europese groothandelsprijs voor gas, op ongeveer € 73 per megawattuur. Vóór de oorlog eind februari verder escaleerde, was dat circa € 33 (La Stampa). Die gasprijs verklaart maar een deel van Jørgensens raming, die ook olie omvat.

Wie krijgt als eerste met de hogere prijs te maken?

Bedrijven die gas tegen marktprijzen inkopen, voelen de prijsstijging als eerste. Daarna volgt elektriciteit. Op de Europese groothandelsmarkten krijgen producenten die in een bepaald uur stroom leveren doorgaans de prijs van de duurste centrale die nodig is om aan de vraag te voldoen. Dat is vaak een gascentrale (Columbia University). Stijgt de gasprijs, dan levert ook stroom uit wind, zon en kernenergie op die markt meer op. De afnemers betalen die hogere prijs eveneens.

Hoe snel de prijsstijging huishoudens bereikt, hangt af van hun contract. Gereguleerde tarieven en vasteprijscontracten stellen de verhoging uit tot het moment waarop ze worden aangepast. Jørgensen wees op de bijna 50 miljoen Europeanen die, naar eigen zeggen, zelfs in een normale winter hun huis niet voldoende kunnen verwarmen (Euronews).

Ook over de grens werkt de prijs door, al gebeurt dat niet overal even sterk. De Italiaanse energieminister Gilberto Pichetto Fratin zegt dat zijn land genoeg gas heeft, maar waarschuwt dat het bijvullen van Duitse voorraden de kosten voor de Italiaanse industrie en elektriciteitsproducenten kan opdrijven (Corriere).

Minder inkopen, zonder verplichtingen

Overheden kunnen de prijsdruk verlichten door minder gas in te kopen, maar houden dan ook een kleinere reserve achter de hand. De Commissie had de lidstaten gevraagd de vuldoelen te versoepelen, zodat een inkoopgolf de prijzen niet verder zou opdrijven. To Brief berichtte eerder dat het Nederlandse kabinet zijn reactie overwoog (To Brief). Op 11 september maakte de Nederlandse regering bekend het vuldoel voor deze winter te verlagen naar 64%, oftewel ongeveer 93 terawattuur. Dat ligt boven de circa 70 terawattuur die gemiddeld in de afgelopen vijf winters uit de opslag is gehaald (Nederlandse regering). Het nieuwe doel is berekend op een gemiddelde winter. Gasunie, de staatsbeheerder van het gasnet, wees erop dat het oude doel was afgestemd op de koudste winter in dertig jaar (Gasunie). Minder inkopen kan de prijsdruk verlagen, maar laat minder gas in reserve als het streng gaat vriezen.

Dublin leverde op EU-niveau geen vergelijkbare afspraak op. In het verslag van het Ierse voorzitterschap staan gesprekken over betaalbaarheid, innovatie en leveringszekerheid, maar geen bindende uitkomst (Iers voorzitterschap). Jørgensen riep regeringen op het gasverbruik en de elektriciteitsvraag tijdens piekuren terug te dringen. Dat zijn verzoeken, geen verplichtingen (opname van de Commissie).

Functionarissen beoordelen de gasaanvoer als stabiel, maar de groothandelsprijs ligt hoger dan vóór de oorlog verder escaleerde. De ministers verlieten Dublin zonder bindende maatregel om die kosten te verlagen. Bedrijven die tegen marktprijzen inkopen, betalen als eerste; huishoudens volgen wanneer hun contracten worden aangepast. Hoe hoog de winterrekening uitvalt, is nog onzeker. De Commissie moet bovendien nog uitleggen hoe zij aan haar raming van € 100 miljard komt (RTÉ).