Gasprijs stijgt door Hormuz-risico

Brentolie sloot op 17 juli op $ 88,10, ongeveer 16% hoger dan een week eerder (Reuters via Euronext). Het Europese referentiecontract voor gas, de Nederlandse TTF, brak door € 60/MWh, nadat de prijs enkele dagen eerder nog onder € 45 lag (Investing, Corriere dello Sport). Er is geen pijpleiding afgesloten. Geen Europese haven ligt stil. De Straat van Hormuz is formeel niet dicht. Toch krijgt Europa een brede energieprijsschok te verwerken vanuit een zeestraat waarover het zelf niets te zeggen heeft.

Drie schakels in de prijsketen

Door de Straat van Hormuz gaat dagelijks ongeveer 20,9 miljoen vaten olie en circa een vijfde van de wereldwijde lng-handel (EIA). Het grootste deel daarvan gaat naar Azië, niet naar Europa. Maar Europa prijst zijn brandstoffen via Brent en zijn gas via TTF, en beide reageren onmiddellijk op verstoring in de Golf. Handelaren rekenen het risico al in voordat Europese raffinaderijen werkelijk tekortkomen.

De prijsketen loopt via drie schakels. Eerst de benchmarks: Brent en TTF stijgen zodra de markt een groter aanvoerrisico in de Golf ziet, waardoor elke Europese importeur meer betaalt, ook als de lading uit een andere regio komt. Daarna de verzekering: dekking voor oorlogsrisico bij één tankerpassage kost nu 3%–10% van de rompwaarde, tegen ongeveer 0,25% vóór het conflict (The National, OpsCon). De aansprakelijkheidsdekking die reders nodig hebben om te varen is er nog wel, maar sommige polissen met vaste premie zijn opgezegd en tegen hogere tarieven opnieuw afgesloten (LMA). Elke duurdere reis verhoogt de afleverprijs van ruwe olie, lng en geraffineerde producten. De derde schakel is concurrentie: als Qatarees lng niet betrouwbaar uit de Golf kan vertrekken, bieden Aziatische kopers agressiever op flexibele Atlantische ladingen. Europa moet dan meer betalen om zijn opslag te vullen.

Waar de kosten terechtkomen

Italië laat het meest concreet zien hoe de verstoring werkt. QatarEnergy beriep zich op overmacht bij het langlopende lng-contract met Edison, waardoor 21 ladingen ter waarde van 2,7 miljard kubieke meter tussen april en begin september niet konden worden geleverd; Edison verving er 14, vooral met Amerikaanse leveringen (Corriere del Veneto). De Italiaanse gasopslag zit boven 70%, ruim boven het EU-gemiddelde van ongeveer 52%. Toch zei Eni-topman Claudio Descalzi in het parlement dat het echte probleem de continuïteit van de aanvoer is in een markt die al krap staat (ANSA, ANSA).

Griekenland laat zien dat reders hun routekeuzes herzien. Het aantal tankers van meer dan 10.000 deadweight ton door Hormuz daalde naar 59 in de week van 6–12 juli, tegen 117 een week eerder (OT). Griekse tankers mijden de zeestraat niet volledig, maar elke reis is nu een afzonderlijke rekensom van verzekeringskosten, bemanningsrisico en marine-escorte. Minder schepen betekent hogere vrachtprijzen en dus duurdere energie.

Hongarije toont een subtielere val. Meer dan 90% van de ingevoerde olie en 74% van het gas komt via Russische pijpleidingen binnen. Toch steeg de groothandelsprijs voor benzine met 14 forint per liter; de regering wees op 87 dagen strategische reserves om de markt te kalmeren (Portfolio, Portfolio). Pijpleidingafhankelijkheid schermt een land dus niet af van wereldwijde benchmarkprijzen. De schok komt alleen via de markt binnen, niet via tankers.

In Polen verhoogde Orlen sinds begin juli de groothandelsprijs van benzine met 24 groszy per liter en die van diesel met 46 groszy (WNP). De voedselprijzen lagen in juni slechts 1,9% hoger dan een jaar eerder (ING). De doorwerking van pomp naar schap kan nog komen, maar het bewijs is er nu nog niet.

Buffers zonder hefboom

Europa kan deze schok verzachten. De Commissie handhaaft gasopslagdoelen. EU-recht, via Richtlijn 2009/119/EG van de Raad, verplicht lidstaten 90 dagen olievoorraden aan te houden: genoeg om een prijspiek te dempen, niet om die te beëindigen. EUNAVFOR Aspides, de EU-missie die scheepvaartroutes in de Rode Zee en de Golf beschermt, kan haar mandaat uitbreiden als de lidstaten daarmee instemmen. Nieuwe infrastructuur helpt bij toekomstige onderhandelingsmacht: de lng-terminal op het Kroatische Krk wil vanaf begin 2027 1 miljard kubieke meter per jaar aan capaciteit toevoegen, met Oost-Europese kopers nadrukkelijk in beeld (Bloomberg Adria).

Geen van deze instrumenten bepaalt de wereldprijs. Geen Europese speler kan Hormuz heropenen, verzekeraars dwingen goedkopere dekking te schrijven of voorkomen dat Aziatische kopers Europese nutsbedrijven overbieden op vervangend lng. Of bufferen en afwachten uitgroeit tot een gecoördineerde strategie, of toch vooral een nette naam blijft voor het ontbreken van een beter instrument, is de vraag die EU-energieministers hun kiezers moeten beantwoorden.