Eurozonerentes naderen 4%, rekening volgt later

De rente op Belgische tienjaarsleningen liep op 28 september volgens La Libre op tot boven 4,3%. Die van Portugal steeg opnieuw tot 4,015% (ECO). De obligatierente is het jaarlijkse rendement dat een koper behaalt tegen de huidige marktprijs. Verkopen beleggers hun obligaties en dalen de koersen, dan stijgt de rente. Overheden in de eurozone betalen nu meer voor nieuwe leningen, maar hun begrotingen merken dat pas geleidelijk, wanneer oude schuld afloopt.

De stijging raakt de hele eurozone

De stijging is breed en begon al voor deze week. In het bulletin van 24 september meldde de Europese Centrale Bank (ECB) dat de gemiddelde rente op tienjarige staatsleningen in de eurozone met 45 basispunten (0,45 procentpunt) was gestegen, tot ongeveer 3,9% (ECB).

Dat kwam grotendeels doordat beleggers wereldwijd hogere rentes verwachtten, niet doordat ze aan specifieke overheden twijfelden. De ECB stelde vast dat de verwachte rente in dezelfde periode met 37 basispunten steeg. De extra rente die landen daarbovenop betalen, bleef ongeveer gelijk en liep alleen voor de landen met de hoogste schuld licht op (ECB).

Op 28 september legde Reuters de rentestijging in verband met oplopende olieprijzen en een peiling waarin de inflatie in de eurozone voor september op 3,6% werd geraamd, tegen 3,2% in augustus (Reuters via LSE). Duurdere brandstof stuwt de prijzen op; beleggers rekenen erop dat de ECB de rente langer hoog houdt, waarna kopers van tienjarige leningen een hoger rendement eisen. Ook in de EU liepen de pompprijzen al op (To Brief).

Die verklaring voor de marktbeweging is aannemelijk, maar bewijst geen oorzakelijk verband. Wereldwijd stonden obligaties al op 1 september onder verkoopdruk (CNBC/Reuters). Eén inflatiemeting kan bovendien niet uitwijzen welk deel van de rentestijging door olie komt en welk deel door andere factoren.

In Frankrijk rekenen beleggers mogelijk ook een opslag voor het risico van die specifieke overheid. Op 10 september bedroeg het renteverschil met Duitsland ongeveer 94 basispunten, volgens La Tribune. Een marktbericht van 28 september noemde voor Frankrijk een rente van 4,749%, tegenover ongeveer 3,62% voor Duitsland: een verschil van circa 113 basispunten (XTB). De cijfers komen van verschillende aanbieders en betreffen verschillende dagen. Ze wijzen dus op een groter verschil, maar meten die toename niet nauwkeurig.

Hoe een marktprijs doorwerkt in de begroting

Een hogere rente verandert niets aan de kosten van schuld die al is uitgegeven. Een obligatie met vaste rente blijft tot de afloopdatum dezelfde rente betalen. Een overheid krijgt pas met de huidige rente te maken wanneer zij nieuw geld leent of aflopende obligaties vervangt. In Frankrijk loopt bijvoorbeeld op vier momenten in 2027 in totaal ongeveer € 197,4 miljard aan staatsleningen af (Agence France Trésor).

Portugal laat zien hoe sterk de kosten van oude en nieuwe leningen uiteen kunnen lopen. Eind 2025 bedroeg de gemiddelde rente op de Portugese staatsschuld ongeveer 2,1%. Staatsleningen die in de eerste acht maanden van 2026 werden uitgegeven, kostten circa 3,4% (Jornal de Negócios). Telkens wanneer een goedkope oude lening wordt vervangen door een duurdere nieuwe, loopt de gemiddelde rente geleidelijk op.

Die stijging was al verwerkt in de Portugese cijfers voordat de rente verder opliep. In een raming van augustus zou de Portugese rentelast in 2027 met € 776 miljoen toenemen ten opzichte van 2026 (Jornal de Negócios). Sinds die raming is de tienjaarsrente volgens Público met ongeveer 0,4 procentpunt gestegen. De raming dateert dus van vóór die rentestijging en houdt geen rekening met de extra kosten die daaruit voortkomen.

Wie betaalt de rekening

Voorlopig komen de winsten en verliezen bij beleggers terecht. Nieuwe kopers leggen een hoger rendement vast. Wie bestaande obligaties bezit, ziet de marktprijs ervan dalen. Dat papieren verlies wordt pas echt als de eigenaar verkoopt voordat de obligatie afloopt.

Belastingbetalers en gebruikers van publieke diensten merken de hogere rente later en geleidelijker. Bij elke herfinanciering neemt de rentelast een beetje toe, en dat geld concurreert immers met alle andere begrotingsuitgaven.

Nieuwe leningen kosten overheden in de eurozone meer, terwijl de vaste rente op bestaande schuld de begrotingskosten afremt en over meerdere jaren spreidt. Frankrijk betaalt mogelijk ook een extra opslag, al laten renteverschillen van verschillende aanbieders en dagen nog niet precies zien hoe groot die is.