Exxon zet Cypriotisch gas door

Zeven biljoen kubieke voet aardgas onder de zeebodem voor Cyprus heeft een formele commerciële toets doorstaan. ExxonMobil en QatarEnergy hebben voor de velden Glaucus en Pegasus een zogeheten "statement of commerciality" ondertekend, in de sector de verklaring dat een vondst commercieel serieus genoeg is om verder uit te werken (AP, Yahoo Finance / Reuters). De velden liggen in Blok 10 van de Cypriotische exclusieve economische zone, het zeegebied waar Cyprus rechten claimt op de winning van grondstoffen.

Met die handtekening worden financiering en planning eenvoudiger. Gas stroomt er nog niet door naar Europa. Een definitief investeringsbesluit, het moment waarop bedrijven zich vastleggen op miljarden aan bouwkosten, wordt pas rond 2029 verwacht. De eerste gasproductie zou dan rond 2033 kunnen volgen (AP).

Hoe gasprojecten van vondst naar levering gaan

Offshoregas passeert meerdere poorten voordat iemand het kan gebruiken. Eerst moet er koolwaterstof worden gevonden. Daarna volgt de vraag of het veld groot genoeg is om winstgevend te winnen. Vervolgens komt de economische toets: werkt het project bij aannames over prijs, kosten, belasting en export? Pas daarna kiezen de bedrijven een uitvoerroute, regelen zij financiering en sluiten zij contracten. Helemaal aan het einde staat het investeringsbesluit. Cyprus is nu voorbij de poort waar de economie van het project plausibel wordt. Alles daarna ligt nog open.

Ook de grote getallen zijn minder hard dan ze lijken. De Cypriotische energieminister noemde 4,8 tcf voor Glaucus en 2,1 tcf voor Pegasus (CNA). Euronews Greece meldde een bredere bandbreedte van 8 tot 9 tcf (Euronews Greece). Een publiek gecontroleerd reservecijfer is er niet. Daarmee is dus nog niet vastgesteld hoeveel gas daadwerkelijk winbaar is, in plaats van alleen geologisch aanwezig. Voor oostelijk-mediterrane begrippen gaat het om een groot veld, maar nog niet om een geboekte, financierbare reserve.

Egypte beheerst de uitgang

De voorkeursroute loopt via Egypte. John Ardill van ExxonMobil zei tegen AP dat Cypriotisch gas waarschijnlijk per pijpleiding naar bestaande Egyptische installaties voor vloeibaarmaking gaat. Daar wordt het gekoeld tot LNG, vloeibaar aardgas dat per schip kan worden vervoerd. Een zelfstandige LNG-fabriek op Cyprus geldt als te duur (AP).

Daarmee wordt Egypte de noodzakelijke doorgang. Juist daar zit het probleem. Ahram Online meldde dat de Egyptische LNG-export in maart 2026 tot nul was gedaald, terwijl het land ongeveer 700 miljoen kubieke voet per dag importeerde om binnenlandse tekorten op te vangen (Ahram Online). Dat was geen eenmalige storing. Egypte kampt al meer dan een jaar met een binnenlandse vraag die sneller stijgt dan de productie. Als Egypte het gas zelf nodig heeft, staan Europese kopers toch achteraan.

Klein naast de Europese gasvraag

Alleen al in het tweede kwartaal van 2025 importeerde de EU 75 bcm gas, oftewel miljard kubieke meter. LNG was goed voor 46% van die invoer (European Commission). Dat is een vergelijking van schaal, geen voorspelling van de vraag in 2033. Tegen de huidige volumes afgezet zou Cypriotisch gas, uitgesmeerd over tientallen jaren productie, een nuttige aanvulling aan de marge zijn. Het verandert het Europese gassysteem niet.

Het tijdpad maakt de afweging scherper. IEEFA schat dat de gasimport van de EU tegen 2030 met 25% kan dalen als beleid om de vraag te drukken wordt voortgezet (IEEFA). De vraagtracker van Bruegel laat zien dat het gasverbruik in de EU en het Verenigd Koninkrijk in 2023 en 2024 al 18% lager lag dan in 2019 tot en met 2021 (Bruegel). Projecten die een decennium nodig hebben van goedkeuring tot productie komen dus terecht in een markt die mogelijk bewust kleiner wordt gemaakt.

Wie wint, wie wacht, wie betaalt

Cyprus wint meteen aan geopolitiek gewicht. ExxonMobil, met 60% en de rol van operator, en QatarEnergy, met 40%, krijgen een project dat zij in hun ontwikkelingspijplijn kunnen meenemen (Yahoo Finance / Reuters). Egypte krijgt extra invloed als verwerkingspoort.

Europese consumenten merken voorlopig niets. Routes naar het noorden bestaan wel: via Griekse LNG-terminals of via de interconnector tussen Griekenland en Bulgarije (DESFA, ICGB). Maar voor gas uit Glaucus en Pegasus is nog geen vast afnamecontract, geen bouwkostenraming en geen afspraak over infrastructuurvergoedingen openbaar gemaakt. Als de route via Egypte nieuwe pijpleidingcapaciteit vergt, moet iemand daarvoor betalen. Die onderhandeling is nog niet begonnen.

Cyprus heeft een echte commerciële drempel genomen. Of Europa het gas ooit ziet, hangt af van de Egyptische exportruimte, van de Europese gasvraag halverwege de jaren dertig en van de bereidheid van investeerders om nieuwe fossiele gasaanvoer te financieren voor een markt die juist minder gas wil gebruiken. Die spanning is voorlopig belangrijker dan het grote getal onder de zeebodem.