Fincantieri bewaakt zeekabels

Bankbetalingen, clouddata, elektriciteit en aardgas lopen in Europa door duizenden kilometers kabels en pijpleidingen op de zeebodem. Het grootste deel van die infrastructuur wordt nauwelijks bewaakt. Fincantieri, de Italiaanse scheepsbouwer met staatssteun, heeft net € 600 miljoen uitgegeven aan de overname van vier bedrijven en brengt daarmee ongeveer 1.500 specialisten bijeen op het gebied van maritieme inspectie, onderwaterdrones en monitoring van de zeebodem (MarketScreener, Fincantieri). Dat bedrag is concreet. Of het ook bescherming oplevert, is een andere vraag.

Schade zien is nog geen schade herstellen

De nieuwe middelen van Fincantieri passen bij wat de EU inmiddels wettelijk verlangt. De Critical Entities Resilience Directive, aangenomen in 2022, maakte de bescherming van kabels en pijpleidingen van een stille taak voor private exploitanten tot een publieke verplichting (EUR-Lex).

Maar een kabel beschermen vraagt meer dan het scannen van de zeebodem. Europa moet schade kunnen signaleren, vaststellen wat er is gebeurd, snel een reparatieschip ter plaatse krijgen en bepalen wie bevoegd is om op te treden. Fincantieri levert vooral iets voor de eerste stap. De rest is nog grotendeels onaf.

De EU geeft inmiddels zelf geld uit. Volgens Digital Voice is in één programma € 45,8 miljoen gereserveerd voor bescherming en reparatie van onderzeese kabels. De Connecting Europe Facility, het belangrijkste Europese infrastructuurfonds, heeft € 347 miljoen richting digitale kabelprojecten gestuurd (Ecosistema Startup). De maritieme veiligheidsstrategie van de Commissie legt de nadruk op samenwerking tussen nationale autoriteiten (European Commission). Toch blijkt nergens uit openbare stukken dat de € 600 miljoen van Fincantieri via Europese defensiefondsen wordt gefinancierd of is gekoppeld aan een gezamenlijk commandosysteem.

Italië bouwt een leverancier. Ierland draagt het risico.

Het geld slaat ongelijk neer. Italië krijgt een nationale onderzeeleverancier met schaal. Het Zweedse Saab verkocht drie onderzeeërs aan Polen, volgens Defence Nordic de grootste exportorder uit de Zweedse defensiegeschiedenis. Ook daar loopt de aanschaf van hardware vooruit op het systeem dat die middelen moet coördineren.

Ierland laat de andere kant zien. De nieuwe trans-Atlantische Fastnet-kabel van Amazon Web Services moet in 2028 in Cork aan land komen en zal cloud- en AI-klanten in heel Europa bedienen (Bloomberg). Daarmee wordt Ierland steviger een digitale toegangspoort, maar ook kwetsbaarder op een punt dat het land niet alleen kan beveiligen. Amerikaanse hyperscalers en het Ierse banenmodel profiteren van die kabelpositie. De veiligheidsrekening komt terecht bij een kleine Ierse marine en bij bondgenoten die bereid zijn te patrouilleren. Ierse functionarissen leggen inmiddels zelf de verbinding tussen wat onder Iers water gebeurt, economisch beleid en nationale defensie (The Irish Times).

Wat nog niemand kan meten

Wanneer een kabel wordt doorgesneden op meer dan 12 zeemijl uit de kust, buiten de territoriale wateren, hangt vervolging af van de vlaggenstaat van het betrokken schip, dus het land waar het schip is geregistreerd, en van bewijsprocedures die in de praktijk nauwelijks werken. Het VN-Zeerechtverdrag geeft regeringen maar beperkte rechtsmacht bij incidenten op volle zee (UNCLOS). Voorkomen en snel repareren wegen daardoor zwaarder dan straffen achteraf.

Daarmee wordt meetbaarheid de echte test. Er zijn geen openbare gegevens over hoe snel Europa een kabelbreuk kan detecteren, hoe lang reparaties duren of welk deel van de zeebodem daadwerkelijk wordt gemonitord. Zonder die basislijn valt niet te beoordelen of € 600 miljoen aan Italiaanse industriële consolidatie meer weerbaarheid oplevert dan goedkopere alternatieven: extra kabelroutes, diepere ingraving dicht bij de kust, gedeelde reparatieschepen of meer patrouille-uren.

Europa koopt capaciteit voordat het bescherming kan meten. De middelen die Fincantieri samenbrengt, kunnen waardevol blijken. Maar zolang de systemen voor toezicht, reparatie en juridische opvolging er niet zijn om die middelen met elkaar te verbinden, geeft het continent geld uit aan onderzeese veiligheid die het nog niet precies kan definiëren.