Russische drone verwondt burgers op NATO-grond

Roemenië heeft bevestigd dat een Russische Geran-2-drone met 30 kilo springstof op 29 mei een woongebouw in Galați heeft geraakt. Een jongen van 14 en zijn moeder raakten gewond. Daarmee verwondde voor het eerst een bevestigd Russisch wapen burgers op NAVO-grondgebied. Boekarest sloot een consulaat, zette een diplomaat uit en kreeg steunbetuigingen uit Europese hoofdsteden. De NAVO activeerde Artikel 4 niet, riep geen spoedzitting bijeen en kwam ook niet met een gezamenlijke verklaring.

Wat Boekarest deed

President Nicușor Dan verklaarde consul-generaal Andrei Kosilin persona non grata en sloot het Russische consulaat in Constanța. Daarmee verdwijnt de diplomatieke aanwezigheid van Rusland aan de Roemeense Zwarte Zee-kust (Agerpres). Minister van Buitenlandse Zaken Oana Țoiu waarschuwde voor verdere maatregelen (El País). Dan zei tegen de BBC dat hij ook uitzetting van de Russische ambassadeur niet uitsluit (Agerpres).

Het presidentschap en het ministerie van Defensie vertellen intussen niet hetzelfde verhaal over de route van de drone. Dan zei dat het toestel was "afgebogen door Oekraïens afweervuur", waarmee hij het incident neerzette als een gevolg van gevechten aan de overkant van de grens, niet als een gerichte aanval. Minister van Defensie Radu Miruță wilde die lezing niet bevestigen en noemde haar "een schijnbeweging in de publieke ruimte". Als Oekraïense luchtverdediging de drone van koers heeft gebracht, blijft Rusland verantwoordelijk voor de lancering, maar niet voor het doelwit Roemenië. Dat onderscheid bepaalt of Boekarest binnen de NAVO ruimte heeft om op te schalen, of dit toch moet behandelen als schade door nabijheid.

Europa bewoog zonder regie

EU-regeringen riepen Russische ambassadeurs op het matje in de dagen rond de inslag. EU-buitenlandchef Kaja Kallas noemde het "een flagrante en ernstige schending van de Roemeense soevereiniteit" (Informat.ro). De EU veroordeelde het incident en kondigde aan de druk op Moskou verder op te voeren (EU News Italy).

Die reactie kwam niet uit een Brusselse draaiboekmap. Tijdens een informele bijeenkomst van EU-ministers van Buitenlandse Zaken op 28 mei, een dag voor de inslag, hadden de hoofdsteden zich al achter meer druk op Rusland geschaard (EEAS). Toen de drone neerkwam, bewogen regeringen dus parallel. De hoofdsteden kwamen uit zichzelf op dezelfde lijn.

Slowakije liet zien waar die eensgezindheid ophoudt. Minister van Buitenlandse Zaken Blanár veroordeelde de inslag, maar weigerde de Russische ambassadeur te ontbieden (Novinite). Tussen de sluiting van het consulaat door Boekarest en de bewuste terughoudendheid van Bratislava ligt de werkelijke bandbreedte van de Europese consensus over Galați.

Een drempel die blijft stijgen

Roemenië volgde de drone gedurende de hele vlucht. F-16's waren in de lucht en hadden toestemming om wapens in te zetten. Toch maakten drie beperkingen onderschepping binnen een venster van vier minuten onmogelijk. De Roemeense wet verbiedt vuur in Oekraïens luchtruim zolang Roemenië formeel in vrede verkeert. Het antidronesysteem Merops kan boven bebouwd gebied geen onderscheppers lanceren zonder onaanvaardbaar risico op nevenschade. En voor de plaatsing van Gepard-kanonnen in vredestijd is toestemming van particuliere grondeigenaren nodig. Dit zijn regels en systemen uit een tijd van vóór 2023, voordat grootschalige droneoorlogvoering het dreigingsbeeld aan de oostflank van de NAVO herschreef.

Galați was het vijfde drone-incident aan de oostgrens van de NAVO in vijftien dagen, na luchtruimschendingen of inslagen waarbij Finland, Estland, Litouwen en Letland betrokken waren. Elk incident was ernstiger dan het vorige. Alleen Roemenië maakte sinds 2022 al minstens veertien eerdere incidenten mee. Geen enkele keer werd Artikel 4 ingeroepen. Er bestaat ook nog altijd geen compensatiekader voor getroffen burgers.

Nationale en Europese reacties vullen nu de ruimte waar een bondgenootschappelijke reactie zou moeten staan. Elk incident dat wordt geabsorbeerd zonder de collectieve NAVO-machinerie in gang te zetten, verhoogt de drempel voor het volgende incident. De eerste burgergewonden op NAVO-grondgebied hebben dat patroon niet doorbroken. De vraag blijft wat dat dan wel zou doen.