Vlaanderen meldt 14 lokale westnijlbesmettingen

Een muggenbeet kan in Vlaanderen inmiddels het westnijlvirus overdragen. België registreerde dit seizoen voor het eerst mensen die het virus in eigen land opliepen: op 7 oktober waren dat er 15 (ECDC). Belgische onderzoekers hadden het virus al aangetroffen bij wilde vogels die in augustus 2025 waren bemonsterd (Sciensano). De besmettingen laten zien dat een virus dat eerst bij wilde dieren was vastgesteld, nu ook mensen bereikt.

'Lokaal opgelopen' betekent dat iemand het virus in eigen land heeft gekregen, niet tijdens een reis naar het buitenland (ECDC weekly report). Op 15 oktober meldde Vlaanderen 14 bevestigde gevallen en twee sterfgevallen, bij mensen die allebei risico liepen op een ernstig ziekteverloop (Flemish health department). Die cijfers tonen alleen de gevallen die aan het licht zijn gekomen. De meeste infecties met het westnijlvirus verlopen zonder symptomen (ECDC factsheet). Veel besmette mensen gaan daardoor nooit naar een arts en laten zich niet testen.

De kringloop tussen vogels en muggen

Om te begrijpen waarom een virusvondst bij vogels ook voor mensen van belang is, helpt het om te kijken hoe het virus circuleert. Wilde vogels en muggen geven het virus in de zomer aan elkaar door. Een mug zuigt bloed van een besmette vogel; in de mug vermenigvuldigt het virus zich, waarna een volgende beet het op een andere vogel overdraagt (ISS). Vogels houden de kringloop gaande, omdat hun bloed genoeg virus bevat om ook een volgende mug te besmetten.

Mensen en paarden staan buiten die kringloop. Ze kunnen ziek worden, maar dragen te weinig virus in hun bloed om een mug te besmetten die hen bijt (Belgian federal health service). Deskundigen noemen hen daarom 'doodlopende gastheren': bij hen houdt de overdrachtsketen op.

Dat heeft praktische gevolgen. Een besmet persoon in Vlaanderen geeft het virus niet door aan muggen in de omgeving en draagt dus niet bij aan de verdere verspreiding. Elk menselijk geval wijst terug naar besmette muggen en vervolgens naar vogels in de buurt die het virus dragen. Een besmetting bij een mens is daarmee een aanwijzing dat de kringloop tussen vogels en muggen actief is in de buurt van woongebieden.

Wat vogels en paarden aan het licht brachten

België stelde het virus bij vogels vast voordat het lokale besmettingen bij mensen registreerde. Dat zegt iets over de volgorde waarin het virus werd opgespoord, maar niet over het moment waarop het in België arriveerde. Omdat de meeste infecties geen klachten veroorzaken, kunnen eerdere besmettingen bij mensen buiten beeld zijn gebleven.

De dierlijke meldingen lieten dit jaar zien hoe ver het virus zich had verspreid. België meldde 14 uitbraken bij paarden en 26 bij vogels, in 18 van de 44 statistische regio's (ECDC–EFSA report). Beide soorten meldingen zeggen iets anders. Een uitbraak onder vogels laat zien dat de kringloop in die regio actief is. Een ziek paard is, net als een mens, een doodlopende gastheer. Dat wijst erop dat besmette muggen er al grote zoogdieren beten. Mensen in de buurt liepen dus risico op dezelfde muggenbeten.

Ook België staat hierin niet op zichzelf. ECDC meldde dit jaar een recordaantal infecties met het westnijlvirus en verspreiding naar nieuwe delen van Europa (ECDC). Volgens het gezamenlijke monitoringsrapport van ECDC en de European Food Safety Authority besloeg het seizoen van 2026 een groter gebied dan alle eerdere seizoenen. Begin oktober was de virusoverdracht afgenomen ten opzichte van de piek in augustus en september (ECDC–EFSA report).

Bescherming begint bij het voorkomen van muggenbeten. ECDC adviseert insectenwerende middelen, ruimvallende kleding met lange mouwen en broekspijpen in de avond, wanneer muggen het actiefst zijn, en horren voor ramen en muskietennetten bij bedden. Ook helpt het om stilstaand water te verwijderen, want daarin broeden muggen (ECDC). Deze maatregelen zijn vooral van belang voor mensen die risico lopen op een ernstig ziekteverloop, zoals de twee mensen in Vlaanderen die zijn overleden.

In ongeveer een jaar tijd is België gegaan van een virusvondst bij wilde vogels naar besmettingen bij mensen die het virus in eigen land opliepen. Intussen is het virus ook bij dieren in een groot deel van het land vastgesteld. De schakels zijn inmiddels allemaal in beeld: vogels dragen het virus, muggen geven het door en ook paarden en mensen raken besmet. Of de kringloop volgend jaar op dezelfde plekken weer op gang komt wanneer de muggen terugkeren, is de vraag. Belgische teams die besmettingen bij dieren en mensen volgen, zullen dat in de gaten houden.