Fossiele uitstoot daalt, totale CO₂-uitstoot breekt record

De mondiale CO₂-uitstoot uit fossiele brandstoffen daalt in 2026 naar verwachting licht, terwijl de totale uitstoot door menselijke activiteiten oploopt tot een nieuw record (voorpublicatie van de Global Carbon Budget). Dat kan samengaan doordat het totaal ook de uitstoot door landgebruik meetelt, en die neemt naar verwachting toe. Beide veranderingen zijn klein en wijzen nog niet op een blijvende trend.

Zie de menselijke CO₂-uitstoot als één rekening die uit twee potjes wordt betaald. Op de fossiele rekening staan steenkool, olie, gas en cement. De landrekening omvat de uitstoot door het kappen en beschadigen van bossen, houtkap en het ontwateren of in brand steken van veengebieden. De koolstof die groeiende bossen weer uit de lucht opnemen, wordt op die rekening in mindering gebracht.

De uitstoot uit fossiele bronnen daalt dit jaar naar verwachting met 0,4%, zo'n 0,15 miljard ton, tot 38,2 miljard ton CO₂ (voorpublicatie van de Global Carbon Budget). Volgens het Global Carbon Project zou dat de eerste jaarlijkse daling van de fossiele uitstoot zijn sinds het pandemiejaar 2020. De landrekening loopt ondertussen naar verwachting op van ongeveer 4,4 naar 5,1 miljard ton. Daardoor stijgt het totaal van 42,8 naar een centrale recordraming van 43,3 miljard ton (voorpublicatie van de Global Carbon Budget).

De cijfers komen uit de Global Carbon Budget, een jaarlijkse inventarisatie van de bronnen en bestemming van de menselijke CO₂-uitstoot. De editie van dit jaar is nog een voorpublicatie; andere wetenschappers beoordelen de cijfers dus nog. Een begeleidende analyse is inmiddels wel door vakgenoten beoordeeld en verschenen in Nature Climate Change.

Waarom de landrekening lastiger is vast te stellen

De fossiele rekening is een beetje te vergelijken met het aflezen van een elektriciteitsmeter. Onderzoekers tellen nationale statistieken over brandstoffen en cement op, waarin staat wat is verkocht en verbrand. Voor de landrekening bestaat geen meter. Onderzoekers brengen die in kaart met computermodellen die berekenen hoeveel koolstof planten en bodems opslaan en afgeven. Dat lijkt meer op het schatten van het gewicht van een bos aan de hand van luchtfoto's en groeigegevens.

Veen laat zien waarom dat lastig is. Het bestaat uit gedeeltelijk verteerd plantenmateriaal dat zich ophoopt in natte grond, als compost die nooit helemaal vergaat. Daardoor houdt veen veel koolstof vast. Droogt het uit of vliegt het in brand, dan komt die koolstof vrij. Hoeveel er in één jaar vrijkomt, is veel moeilijker vast te stellen dan het aantal olievaten te tellen.

Een record binnen de onzekerheidsmarges

Dat verschil zie je terug in de onzekerheidsmarges: de bandbreedte waarbinnen de werkelijke waarde waarschijnlijk ligt. De raming voor de fossiele uitstoot loopt uiteen van een daling van 1,5% tot een stijging van 0,6% (voorpublicatie van de Global Carbon Budget). Zelfs de richting van de verandering staat dus niet vast.

De raming voor landgebruik is nog onzekerder. Alleen al voor 2025 heeft de uitstoot door landgebruik een onzekerheidsmarge van ±2,6 miljard ton. Dat is veel meer dan de toename van ongeveer 0,7 miljard ton die voor dit jaar wordt voorzien (voorpublicatie van de Global Carbon Budget). CICERO, waarvan wetenschappers aan de begroting hebben bijgedragen, waarschuwt dat deze onzekerheid weinig ruimte laat om betekenis toe te kennen aan de kleine stijging van het totaal.

Ook is het goed twee cijfers uit elkaar te houden die op elkaar lijken. Deze cijfers meten de uitstoot: hoeveel CO₂ de mensheid elk jaar afgeeft. Hoeveel CO₂ zich daadwerkelijk in de lucht ophoopt, is een ander cijfer. Land en oceanen nemen immers een deel van de jaarlijkse uitstoot op; de begroting houdt die natuurlijke buffers apart bij. Een uitstootrecord laat zien hoeveel druk de mensheid op het klimaat zet. Hoe de atmosfeer daarop reageert, hangt ook af van hoeveel CO₂ de natuur dat jaar opneemt.

De uitstoot bepaalt hoeveel ruimte er overblijft om de klimaatdoelen te halen. Volgens de raming van het Project resteert er nog ongeveer 150 miljard ton CO₂ om de opwarming tot 1,5 °C te beperken. Bij het huidige tempo is dat minder dan vier jaar aan uitstoot (ICOS). De prognose voor dit jaar laat zien hoe de fossiele uitstoot licht kan dalen terwijl het totaal stijgt. Geen van beide verwachte veranderingen bewijst al dat een blijvende trend is ingezet. De volgende jaarlijkse inventarisatie moet uitwijzen of de daling van de fossiele uitstoot standhoudt.